close
تبلیغات در اینترنت
اثیر اقلیم در معماری اهمیت تاثیر اقلیم بر معماری،انجام مطالعات و پژوه

RZHGBFT

اثیر اقلیم در معماری اهمیت تاثیر اقلیم بر معماری،انجام مطالعات و پژوهش های جامعی را در این زمینه ایجاب می کند.بویژه در کشور ما که تنوع شرایط اقلیمی در آن کاملا

banner
جستجوگر پیشرفته



اثیر اقلیم در معماری

اهمیت تاثیر اقلیم بر معماری،انجام مطالعاتو پژوهش های جامعی را در این زمینه ایجاب می کند.بویژه در کشور ما که تنوع شرایطاقلیمی در آن کاملا مشهود است.انجام تحقیقات گسترده در این زمینه امری اجتنابناپذیر است.
بطورکلی،این پژوهش ها به دو صورت نظریوعملی انجام می گیرد.دروجه اول،مباحث نظری مربوط به اقلیم و ساختمان،مورد بررسیقرارمی گیرد و در وجه دوم،با بهره جستن از آمار آب و هوایی مناطق مختلف و انجامتقسیم بندی های اقلیمی،همچنین با استفاده از نمونه های ساختمانی مناطق مختلفاقلیمی،آزمایش ها و محاسبات دقیق صورت می گیرد.از آنجا که ازمایش ها عملی در چارچوب وظایف موسسات تحقیاقات ساختمانی انجام می گیرد واین امر تنها با تخصیص بودجهوزمان کافی از سوی سازمانهای مربوطه اماکان پذیر است، همچنین به دلیل نبود امکاناتعملی جهت انجام این برنامه ها ودر دست نبودن امار واطلاعات آب وهوایی مناطق مختلف،پژوهش حاضر بیشتردر وجه اول استوار است.
معماری واقلیم، پیوندشان بیشتر بهرابطه نوزاد وآغوش می ماند، یا نسبت هر رستنی با خاک ، حریم امن وبستر بالیدن. بابستگی ای تکامل آفرین؛ الهام بخش والبته ، نه محیط زا. در این معنا، آغوش، خاکواقلیم ، رابط حیات وسرزندگی ونبودشان نمود میرایی است . تجربیات معماری بومی درپهنه جهان وآروین های آن در معماری ایران زمین نیز ، خود گواه تاکیدی بر اندیشه یفرم زایی ملاحظات اقلیمی در معماری است تا عاملی بر محدودیت آن یا اسارت معمار.
میزان متفاوت وترکیب گوناگون عواملاقلیمی که خود ناشی از تفاوت موقعیت جغرافیای مناطق مختلف است، حوزه های اقلیمیمتفاوتی در جان پدید آورده که هریک ویژگی های خاصی دارد. محیط زیست ، شهرها وحتیبناهای مربوط به این حوزه های اقلیمی، ویژگیهای خاصی متناسب با شرایط اقلیمی خودبه دست آوردند. هدف این گزارش ، تعیین حوزه های مختلفاقلیمی ایران در ارتباط با معماری وارائه اطلاعاتی است که برای دست یابی به طرحهایمنطقی معماری وهماهنگ با اقلیم مورد نظر است .
در این گزارش تاثیر هریک از عناصراقلیمی(تابش آفتاب، رطوبت وباد) برساختمان مورد بررسی قرار می گیرد. در بین اینعناصر، تابش آفتاب- که نور وحرارت طبیعی را به وجودمی آورد- مهمترین عنصر محسوب میشود.

جهت مطالعه ادامه مقاله به ادامه مطلبمراجعه نمایید


حوزه های اقلیمی ایران
تقسیمات اقلیمی در جهان
در مورد تقسیم بندی اقلیمی نقاط مختلفجهان، روشهای گوناگونی پیشنهاد شده که از میان روش کوپن – دانشمند اتریشی- موردقبول قرارگرفته است. کوپن براساس رشد ونمو انواع نباتات، پنج نوع اقلیم در مقیاسجهانی معرفی کرده است که عبارتند از:
۱٫ اقلیمبارانی استوایی : در این اقلیم فصل سرد وجود ندارد و معدل دمای هوا در سردترین ماهسال بیش از۱۸ درجه سانتی گراد است.
۲٫ اقلیمگرم وخشک: در این مناطق، به دلیل آنکه میزان بارندگی سالانه بخار آب مورد نیاز جهترطوبت هوا را تامین نمی کند، هوا به طور کلی خشک است.
۳٫ اقلیمگرم-معتدل: معدل دمای هوای سردترین ماه سال در این مناطق بین ۱۸ و۳- درجه سانتی گراد ومعدل دمای هوا در گرمترین ماه سال بیش از ۱۰ در جه سانتی گراد است. در این مناطق زمستان کوتاه است ولیممکن است حدود یک ماه یا بیشتر زمین یخ بسته یا پوشیده از برف باشد.
۴٫ اقلیمسرد و برفی: در این افلیم معدل دمای هوا در گرمترین ماه سال بیش از ۱۰ درجه ودر سردترین ماه سال کمتر از۳- درجه سانتی گراد است. بارندگی در این مناطق معمولا” به صورتبرف است ودر طول چند ماه ازسال زمین پوشیده از برف ویخ است.
۵٫ اقلیمقطبی: در این اقلیم معدل دمای هوا در گرمترین ماه سال کمتر از ۱۰ درجه سانتیگراد است. در این جا برخلاف اقلیم بارانی واستوایی فصل گرم وجود ندارد.
تقسیمات اقلیمی در ایران
اصولا در بسیاری در مناطق جهان ،اقلیمبوسیله عرض جغرافیایی و اتفاع از سطح دریا مشخص می شود.ایران با قرار گرفتن بین ۲۵ و ۴۰ درجه عرض جغرافیایی شمالی،در منطقهگرم قرار دارد و از نظر ارتفاع نیز، فلات مرتفعی است که مجموع سطوحی از آن کهارتفاعشان از سطح دریا کمتر از ۴۷۵متراست، درصد بسیار کمی از سطح کل کشور را تشکیل می دهند.
با وجود اینک ایران دارای دو حوزهبزرگ آب(دریای خزر و خلیج فارس) است، بدلیل وجود رشته کوه های البرز و زاگرس ونحوه قرارگیری آنها، اثرات این دو حوزه محدود به نواحی بسیار نزدیک به آنها است واین حوزه ها، به ندرت اثری در تعدیل درجه حرارت قسمت های داخلی دارند.
بی تردید در کشوری کوهستانی مانندایران ،هیچ گاه دو نقطه از نظر اقلیمی مانند یکدیگر نیستند.با این حال، بهترین روشبرای دستیابی به پایه ای به منظور تعیین مناطق اقلیمی کشور، همان اصول کوپن است کهناگزیر باید از آن پیروی کرد.
بنابراین، تقسیمات چهار گانه ایران راکه توسط دکتر حسن کنجی پیشنهاد شده نمی توان مورد استفاده قرار داد. وی تقسیم بندیکوپن را با کمی تغییر و با توجه به عوارض جغرافیایی کشور به شرح زیر پذیرفته است.
۱٫ اقلیممعتدل و مرطوب(سواحل جنوبی دریای خزر)
۲٫ اقلیمسرد (کوهستان های غربی)
۳٫ اقلیمگرم خشک(فلات مرکزی)
۴٫ اقلیمگرم و مرطوب(سواحل جنوبی)
اقلیم معتدل و مرطوب (سواحل جنوبیدریای خزر)
سواحل دریای خزر با آب و هوای معتدل وبارندگی فراوان، از جمله مناطق معتدل محسوب می شود. این منطقه که به صورت نواریبین رشته کوه های البرز و دریای خزر محصور شده، از جلگه های پستی تشکیل شده است کههر چه به طرف شرق پیشروی می کند، رطوبت و اعتدال هوا کاهش می یابد. در حقیقت ،رشته کوه های البرز که حد فاصل دو آب و هوای متضاد هستند، جلگه های پست خزر را ازفلات مرکزی جدا می کنند. از جمله ویژگی های این اقلیم، رطوبت زیاد هوا و اعتدال درجهحرارت آن است. دمای هوا در روزهای تابستان معمولا بین ۲۵تا۳۰ درجه سانتی گراد و شبها بین ۲۰تا۲۳ درجه سانتی گراد و در زمستان معمولابالای صفر است. در این منطقه، بارندگی بسیار زیاد و در تابستان به صورت رگبار است.شهرهای رشت، بندر انزلی، بابلسر و گرگان در این منطقه قرار دارند.
بارندگی درتابستان کم ودر زمستان زیاداست وبیشتر به صورت برف می بارد. به طور کلی در این منطقه ،فصل بهار کوتاه استوتابستان و زمستان را از هم جدا می کند.
تقسیمات اقلیمی و تیپولوژی معماری
با توجه به شکل گیری و ترکیب معماریبومی مناطق مختلف ایران در می یابیم که ویژگی های متفاوت هر یک از این اقلیمها،تاثیر فراوانی در شکل گیری شهر ها و ترکیب معماری این مناطق داشتهاند.بنابراین،تعیین دقیق حوزه های اقلیمی در سطح کشور و دستیابی به مشخصات اقلیمیمناطق مختلف،در ارائه طرح های مناسب و هماهنگ با اقلیم هر منطقه اهمیت فراوانیدارد.
ویژگی های معماری بومی مناطق معتدل ومرطوب
معماری بومی این مناطق که بیشتر کرانههای دریا ی خزر و دامنه های شمالی کوه های البرزرا شامل می شود،به طور کلی دارایویژگی های زیر است:
۱٫ درنواحی بسیار مرطوب کرا نه های نزدیک دریا برای حفاظت ساختمان از رطوبت بیش از حدزمین،خانه ها بر روی پایه های چوبی ساخته شده اند. ولی در دامنه کوه ها که رطوبتکمتر است،معمولا خانه ها بر روی پایه هایی از سنگ و گل و در پاره ای موارد بر رویگربه رو ها بنا شده اند
۲٫ برایحفاظت اتاق ها از باران،ایوانک های عریض و سرپوشیده ای در اطراف اتاق ها ساختهاند.این فضاها،در بسیاری از ماه های سال برای کار و استراحت و در پاره ای مواردبرای نگهداری محصولات کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد.
۳٫ بیشترساختمان ها با مصالحی با حداقل ظرفیت حرارتی بنا شده اند و در صورت استفاده ازمصالح ساختمانی سنگین،ضخامت آنها در حداقل میزان ممکن حفظ شده است(در این مناطقبهتر است از مصالح ساختمانی سبک استفاده شود.چون در زمانی که نوسان دمای روزانههوا کم است،ذخیره حرارت هیچ اهمیتی ندارد و علاوه براین ،مصالح ساختمانی سنگین تاحدود زیادی تأثیر تهویه و کوران را که یکی از ضروریات در این منطقه است کاهش میدهد).
۴٫ درتمام ساختمان های این مناطق،بدون استثناء از کوران و تهویه طبیعی استفاده میشود.بطور کلی،پلان ها گسترده و باز و فرم کالبدی آنها بیشتر شکل های هندسی،طویل وباریک است. به منظور حداکثر استفاده از وزش باد در ایجاد تهویه طبیعی در داخل اتاقها ،جهت قرارگیری ساختمان ها با توجه به جهت وزش نسیم های دریا تعیین شده است.درنقاطی که بادهای شدید و طولانی می وزد،قسمت های رو به باد ساختمان ها کاملا بستهاست.
۵٫ بهمنظور استفاده هر چه بیشتر از جریان هوا،همچنین بدلیل فراوانی آب و امکان دسترسیبه آن در هر نقطه،ساختمان ها به صورت غیر متمرکز و پراکنده در مجموعه سازمان دهیشده است.
۶٫ بدلیلبارندگی زیاد در این مناطق،بام ها شیبدار است و شیب بیشتر آنها تند است.
اقلیم و ساختمان
نکته قابل توجه اینکه،اگر چه عناصراقلیمی تمام ساختمان ها را تحت تأثیر قرار می دهد و اصول مطرح شده در این قسمت درمورد تمام آنها صدق می کند،ولی در بکار گیری این اصول باید توجه داشت که در برخیساختمان های خاص ممکن است تأثیر عناصر اقلیمی نسبت به تأثیر عوامل داخلی آنساختمان ها (مانند حرارت ناشی از وجود افراد،چراغ های روشنایی و دستگاه های حرارتزا )بسیار اندک بوده،نقش تعیین کننده ای نداشته باشد. بنابراین،نتایج به دست آمدهدر این فصل،در مورد ساختمان هایی صدق می کند که عوامل داخلی عمده ای در آنها دخالتندارد.
تابش آفتاب و تأثیرآن بر ساختمان ومحیط اطراف
نور خورشید،همیشه برای ایجاد روشناییطبیعی در ساختمان لازم است. ولی از آنجا که این نور در نهایت به حرارت تبدیل میشودفمیزان تابش مورد نیاز برای هر ساختمان باید با توجه به نوع آن و شرایط اقلیمیمحل آن تعیین شود.
بنابراین،شدت تابش آفتاب و حرارت حاصلاز آن در یک نقطه از سطح زمین،به فاصله ای که پرتوی خورشید باید طی کند،ضخامت ابرووضعیت آلودگی هوا بستگی دارد.به همین دلیل،شدت تابش آفتاب در یک محل با ارتفاع آنمحل از سطح دریا متناسب است و در مناطق مرتفع،چون پرتوی خورشید فاصله ی کمتری ازاتمسفر را طی می کند،حرارت بیشتری تولید می نماید.همچنین در ظهر محلی هر منطقه که خورشیددر قائم ترین حالت خود نسبت به زمین آن محل قرار دارد و فاصله آن کمتر است،شدتتابش آفتاب بیشتر از صبح و عصر است که خورشید در مایل ترین حالت نسبت به زمین محلمورد نظر قرار دارد.
با توجه به مطالب فوق در می یابیم کهشدت تابش آفتاب در هر نقطه از سطح زمین،به موقعیت خورشید نسبت به آن منطقه بستگیدارد.از آنجا که موقعیت خورشید به دلیل حرکت وضعی و دورانی زمین در ساعت ها ،روزهاوفصل های مختلف متفاوت است،برای بررسی شدت تابش آفتاب بر سطوح مختلف و حرارت حاصلاز آن باید موقعیت خورشید نسبت به محل مورد نظر در زمان های مختلف مشخص باشد. بدینمنظور،در این قسمت موقعیت خورشید مورد بررسی قرارمی گیرد.
موقعیت خورشید
در هر نقطه از سطح زمین،مسیر حرکتخورشید در آسمان در روزهای مختلف سال متفاوت است.برای مثال ،حرکت خورشید نسبت بهساختمانی که در نیم کره شمالی و رو به جنوب قرارگرفته،بدین طریق است که در تابستانخورشید از شمال شرقی محوطه ی این ساختمان طلوع و در شمال غربی آن غروب می کند.درزمستان، طلوع خورشید از جنوب شرقی و غروب آن در جنوب غربی محوطه ساختمان مزبورصورت می گیرد و فقط در اول فروردین و اول مهر ماه،خورشید کاملاًًًًًًًًً از شرق طلوعکرده،در غرب غروب می کند.
موقعیت خورشید را در هر منطقه ودر هرزمان می توان به و سیله ی دو زاویه یکی ((زاویه تابش )) و دیگری ((جهت تابش ))مشخص کرد.زاویه تابش زاویه ای است که بین امتداد پرتوی خورشید و سطح افق تشکیل میشود و جهت تابش زاویه ای است که بین تصویر امتداد پرتو خورشید بر صفحه افق و شمالواقعی پدید می آید.(۳-۳)تغییرات روزانه و سالانه ی این دوزاویه به عرض جغرافیایی محل بستگی دارد. در بسیاری از کشورها،مقاذیر این دو زایهبرای نقاط گوناگون و در زمان های مختلف محاسبه شده و به صورت جدول ها و منحنی هاییارائه شده است. ولی چنانچه موقعیت خورشید براتی نقاط خاصی مورئ نظر باشد، آنها رامی توان از طریق محاسبات ریاضی به دست آورد.
اولین عامل موثر در محاسبه ی موقعیتخورشید ، زاویه ی چرخش خورشید است. این زاویه، زاویه ی است که بین دو صفحه ای کهاز خط استوا می گذرد و خطی که مرکز زمین و خورشید را به هم متصل می کند، ایجاد میشود و در طول سال از ۲۳٫۵ درجه به طرف بالای صفحه ی استوا تا ۲۳٫۵ درجه به طرف پایین صفحه ی استوا یعنی ۴۷ درجه تغییر می یابد. دیگر عوامل موثردر تعیین زاویه ی تابش و جهت تابش، عرض جغرافیایی و زمان مورد نظر است.
تابش آفتاب
به طور کلی، تابش آفتاب با ساطع شدنپنج نوع پرتو یک ساختمان را تحت تأثیر قرار می دهد. این پنج نوع پرتو به ترتیباهمیت عبارتند از:
پرتو مستقیم با طول موج کوتاه
پرتو پراکنده از آسمان با طول موجکوتاه

شرایط اقلیمی و خصوصیات آب و هوایی

شرایط اقلیمی و خصوصیات آب و هوایی

شرایطاقلیمی و خصوصیات آب و هوایی
سلسله جبال البرز و زاگرس نواحی مرکزیایران را از دریای خزر در شمال و جلگه بین النهرین در غرب جدا می کنند .

نیز به صورت منفرد در مرکز و شرقایران وجود دارند از جمله کوه تفتان ، شیر کوه و
کوهستان های غربی که دامنه های غربیرشته کوههای فلات مرکزی ایران و سراسر کوههای زاگرس را در بر می گیرد از مناطقسردسیر کشور به شمار می آیند .
کلیات آب و هوایی این منطقه به شرحزیر می باشد :
• •
سرمای شدید در زمستان و هوای معتدل درتابستان
• •
اختلاف بسیار زیاد درجه حرارت هوا بیندمای شب
و روز
• •
بارش برف سنگین
• •
رطوبت کم هوا
میانگین دمای هوا در گرم ترین ماه سالدر این اقلیم بیش از ۱۰ درجه سانتی گراد و متوسط دمای هوا درسردترین ماه سال کمتر از ۳- درجهسانتی گراد می باشد .
نوسانات دمایی در طی شبانه روز نیز درنواحی کوهستانی بیشتر است . در این اقلیم دره ها در فصل تابستان بسیار گرم و درزمستان معتدل اند . مقدار تابش آفتاب در فصل تابستان در این منطقه زیاد و درزمستان بسیار کم است . زمستان ها طولانی ، سرد و سخت بوده وتا چند ماه از سال ، زمین پوشیده از یخ ، و بهار کوتاه مدت است و زمستان و تابستانرا از هم جدا می کند. سرما از اوایل آذر ماه شروع می شود و کم و بیش تا اواخرفروردین ادامه می یابد . در سراسر این منطقه از آذربایجانگرفته تا استان فارس ، زمستان ها به شدت سرد می باشد .
در این نواحی ، میزان بارندگی درتابستان کم و در زمستان زیاد است و بیشتر به صورت ریزش برف می باشد . برف هایپیاپی بیشتر قله ها را می پوشاند . در ارتفاعات بالای ۳۰۰۰ متر همواره برف وجود دارد و این کوهستان ها سرچشمه رودخانه هاو قنات ها در کشور محسوب می شوند .
بارش برف در نواحی شمال و شمال غربیمنطقه بیش از نواحی جنوب غربی آن است . علی رغم بارندگی فراوان ، رطوبت دراین اقلیم کم می باشد . همچنین سلسله جبال غربی همانند سدی مانع از نفوذ هوایمرطوب مدیترانه به داخل فلات ایران می شوند و رطوبت هوا را تنها در دامنه های خودنگاه می دارند . برخلاف نواحی شمال ایران و سواحلدریای خزر که غلظت هوا به دلیل پستی زمین و بارش زیاد است در اقلیم سرد ، این غلظتکمتر بوده و همین امر میزان استفاده از تهویه طبیعی هوا را کاهش می دهد .
فرم بنا
برودت بسیار میانگین دمای هوا در گرمترین ماه سال در این اقلیم بیش از ۱۰ درجه سانتی گراد و متوسط دمای هوا درسردترین ماه سال کمتر از ۳- درجهسانتی گراد می باشد .
نوسانات دمایی در طی شبانه روز نیز درنواحی کوهستانی بیشتر است . در این اقلیم دره ها در فصل تابستان بسیار گرم و درزمستان معتدل اند . مقدار تابش آفتاب در فصل تابستان در این منطقه زیاد و درزمستان بسیار کم است . زمستان ها طولانی ، سرد و سخت بوده وتا چند ماه از سال ، زمین پوشیده از یخ ، و بهار کوتاه مدت است و زمستان و تابستانرا از هم جدا می کند. سرما از اوایل آذر ماه شروع می شود و کم و بیش تا اواخرفروردین ادامه می یابد . در سراسر این منطقه از آذربایجانگرفته تا استان فارس ، زمستان ها به شدت سرد می باشد .
در این نواحی ، میزان بارندگی درتابستان کم و در زمستان زیاد است و بیشتر به صورت ریزش برف می باشد . برف هایپیاپی بیشتر قله ها را می پوشاند . در ارتفاعات بالای ۳۰۰۰ متر همواره برف وجود دارد و این کوهستان ها سرچشمه رودخانه هاو قنات ها در کشور محسوب می شوند .
بارش برف در نواحی شمال و شمال غربیمنطقه بیش از نواحی جنوب غربی آن است . علی رغم بارندگی فراوان ، رطوبت دراین اقلیم کم می باشد . همچنین سلسله جبال غربی همانند سدی مانع از نفوذ هوایمرطوب مدیترانه به داخل فلات ایران می شوند و رطوبت هوا را تنها در دامنه های خودنگاه می دارند . برخلاف نواحی شمال ایران و سواحلدریای خزر که غلظت هوا به دلیل پستی زمین و بارش زیاد است در اقلیم سرد ، این غلظتکمتر بوده و همین امر میزان استفاده از تهویه طبیعی هوا را کاهش می دهد
فرم بنا
برودت بسیار زیاد هوا در بخش عمده ایاز سال ، در نواحی سرد و کو هستانی باعث شده است تا حداکثر استفاده از تابش آفتاب، بهره گیری از نوسان روزانه دما ، حفظ حرارتی و جلو گیری از باد سرد زمستانی درفضاهای مسکونی امری ضروری گردد . لذا فرم بنا در جهت مقابله با سرمای شدید طراحی واجرا می شود . در ادامه ، به توضیح خصوصیات کلی فرمبنا در این اقلیم خواهیم پرداخت .
هوا در بخش عمده ای از سال ، در نواحیسرد و کو هستانی باعث شده است تا حداکثر استفاده از تابش آفتاب ، بهره گیری ازنوسان روزانه دما ، حفظ حرارتی و جلو گیری از باد سرد زمستانی در فضاهای مسکونیامری ضروری گردد . لذا فرم بنا در جهت مقابله با سرمایشدید طراحی و اجرا می شود . در ادامه ، به توضیح خصوصیات کلی فرم بنا در این اقلیمخواهیم پرداخت
۱٫ ساختمانهای درون گرا با حیاط مرکزی
بناهای سنتی در اقلیم سرد مانند نواحیمرکزی فلات ایران دارای حیاط مرکزی بوده و سایر قسمت ها دورتادور این حیاط چیده میشوند . اتاق های واقع در سمت شمال حیاط بزرگتر از سایر قسمت ها و تالار یا اتاقاصلی نشیمن خانه نیز در این سمت حیاط واقع شده است تا از تابش مستقیم و حرارتآفتاب در فصل سرد زمستان استفاده کنند . جبهه جنوبی ساختمان به دلیل کوتاه و معتدلبودن فصل تابستان کمتر به کار گرفته می شود . لذا اتاق های جنوبی و اتاق های شرقیو غربی – در صورت وجود – به عنوان انباری یا فضاهای خدماتی همچون اتاق خدمه یاسرویس های بهداشتی کاربرد دارند .
برخلاف مناطق معتدل و مرطوب سواحلجنوبی دریای خزر ، خانه های این مناطق ، اغلب دارای زیر زمینی با سقف کوتاه درپائین زمستان نشین هستند که به علت خنکی هوای آن ، در تابستان برای سکونت و آسایشساکنان خانه به کار می رود .
۲٫ استفادهاز ایوان و حیاط کوچک در بنا
از آنجایی که در بیشتر روزهای سال درمناطق کوهستانی سرد و یا بسیار سرد است اکثر فعالیت های روزمره در اتاق ها انجاممی پذیرد . لذا ابعاد حیاط ها در این مناطق قدری کوچکتر از نواحی فلات مرکزی ایراناست .
ساختمان ها در این اقلیم دارای ایواناند ولی عمق آنها نسبت به ایوان های مناطق جنوبی کشور به مراتب کمتر می باشد وهمانند ایوان های منطقه خزر ، کاربرد نشیمن ندارند و صرفا جهت حفظ ورودی ها ی بنااز برف و باران استفاده می شوند .
نکته دیگر پائین بودن کف حیاط بناهایاقلیم سرد به اندازه ۱ تا ۱٫۵ متر از سطح پیاده روها است تا بتوانآب جاری در نهر ها و جوی ها را بر باغچه حیاط یا آب انبار واقع در زیر زمین سوارنمود و از سوی دیگر ، زمین مانند عایق حرارتی اطراف بنا را احاطه کرده ، مانع ازتبادل حرارتی بین بنا و محیط پیرامون آن و باعث حفظ حرارت درون ساختمان می شود .
۳٫ پلان، فرم بنا و نحوه قرار گیری آن
در حوزه اقلیمی سرد و کوهستانی ،بناها دارای پلان و بافت متراکم می باشند . فرم بنا باید به گونه ای باشد که سطحتماس آن را با سرمای خارج کمتر نماید تا حرارت کمتری از درون به بیرون انتقال یابد. لذا از احجامی نظیر مکعب یا مکعب مستطیل استفاده می نمایند تا نسبت سطح خارجیبنا به حجم داخلی آن کاهش یابد و آن را در حداقل ممکن نگه دارد .
ساختمان ها بین ۲۰ درجه به طرفغرب و ۴۵ درجه به سمت شرق و در سایه باد یکدیگرو خارج از سایه آفتاب هم ، در محور شمالی – جنوبی مستقر می شوند .
۴٫ اتاقهای کوچک با ارتفاع کم
در نواحی سرد و برفی ، باید از ایجاداتاق ها و فضاهای بزرگ داخل بنا اجتناب نمود چرا که با افزایش سطح تماس آنها بافضای سرد بیرونی ، گرم کردن این فضای وسیع مشکل خواهد بود .
بنابراین در این مناطق سقف اتاق ها راپائین تر از اتاق های مشابه در سایر حوزه های اقلیمی در نظر می گیرند تا حجم اتاقکاهش یابد و سطح خارجی نسبت به حجم بنا حداقل گردد . ارتفاع کم سقف در تالار ها واتاق های مهم و طاق راسته ها و حجره های بازارهای این مناطق نیز مشهور است .
۵٫ بازشوهایکوچک
در این مناطق برای جلو گیری از تبادلحرارتی بین داخل و خارج بنا از بازشوهای کوچک و به تعداد کم استفاده می کنند . درصورت بزرگ بودن پنجره ها ، استفاده از سایبان الزامی است . بازشوها در ضلع جنوبیبرای استفاده هر چه بیشتر از تابش آفتاب ، بزرگتر و کشیده تر انتخاب می شوند .همچنین از استقرار بازشوها در جهت بادهای سرد باید اجتناب نمود . پنجره های دوجداره نیز برای رساندن تبادل حرارتی به حداقل ممکن مناسب ترند . در ضمن به منظور جلوگیریاز ایجاد سوز در داخل و خروج حرارت داخلی به خارج ساختمان ، میزان تعویض هوای هوایداخل وتهویه طبیعی را باید به حداقل ممکن رساند .
در مقایسه با اقلیم گرم و خشک ابعادبازشوها در این حوزه اقلیمی برای استفاده از انرژی حرارتی حاصل از تابش آفتابافزایش یافته است .
بنابراین در این مناطق سقف اتاق ها راپائین تر از اتاق های مشابه در سایر حوزه های اقلیمی در نظر می گیرند تا حجم اتاقکاهش یابد و سطح خارجی نسبت به حجم بنا حداقل گردد . ارتفاع کم سقف در تالار ها واتاق های مهم و طاق راسته ها و حجره های بازارهای این مناطق نیز مشهور است .
۵٫ بازشوهایکوچک
در این مناطق برای جلو گیری از تبادلحرارتی بین داخل و خارج بنا از بازشوهای کوچک و به تعداد کم استفاده می کنند . درصورت بزرگ بودن پنجره ها ، استفاده از سایبان الزامی است . بازشوها در ضلع جنوبیبرای استفاده هر چه بیشتر از تابش آفتاب ، بزرگتر و کشیده تر انتخاب می شوند .همچنین از استقرار بازشوها در جهت بادهای سرد باید اجتناب نمود . پنجره های دوجداره نیز برای رساندن تبادل حرارتی به حداقل ممکن مناسب ترند . در ضمن به منظور جلوگیریاز ایجاد سوز در داخل و خروج حرارت داخلی به خارج ساختمان ، میزان تعویض هوای هوایداخل وتهویه طبیعی را باید به حداقل ممکن رساند .
در مقایسه با اقلیم گرم و خشک ابعادبازشوها در این حوزه اقلیمی برای استفاده از انرژی حرارتی حاصل از تابش آفتابافزایش یافته است .
۶٫ دیوارهاینسبتا قطور
قطر زیاد دیوارها نیز به نوبه خود ازتبادل حرارتی بین فضای داخلی بنا و محیط بیرونی ساختمان جلوگیری می کند . معیارهایمعماری اقلیم سرد و کوهستانی و گرم و خشک تقریبا مشابه است و تنها تفاوت آنها درمنابع حرارت دهنده می باشد که در اقلیم گرم و خشک این منبع از سمت بیرونی بنا و دراقلیم سرد از سمت داخل فضا می باشد . لذا باید در این اقلیم به کمک مصالح بناییقطر دیوارها را زیاد نمود تا این جداره بتواند به عنوان منبع ذخیره حرارت داخل بناعمل نماید .
دیوارهای قطور ، گرما و حرارت تابشآفتاب روزانه را در طول شب حفظ و به تعدیل دمای داخل ساختمان کمک می نماید . درمعماری بومی این مناطق تا حد ممکن تلاش می شود تا به شکل طبیعی یا یا با استفادهاز بخاری و گرمای ناشی از حضور افراد ، پخت وپز یا حضور حیوانات ، بنا را گرم نمود .
۷٫ بامهای مسطح
ابن یه سنتی در کوهپایه های شمالیسلسله کوههای البرز دارای بام های شیب دار و در مناطق کوهستانی غالبا مسطح هستند .
بام های شیب دار در صورت مناسب بودنپوشش آن به مراتب از بام های مسطح بهترند چرا که آب باران را به سهولت از روی بام دورمی کنند . ولی در صورت کاهگلی بودن پوشش بام ، قدرت آن در برابر رطوبت و باران وبه ویژه برف بسیار تضعیف خواهد شد . چرا که آب ناشی از ذوب تدریجی برف وارد سقفکاهگل می گردد و بنا مرطوب و نم دار می گردد . به همین دلیل به محض بارش برف ، آن رااز روی چنین
بامی پارو می کنند و با غلتکی سنگی وکوچک ، بام را دوباره غلتک می کشند تا پوشش کاهگلی آن مجددا متراکم و سوراخ هایایجاد شده در اثر نفوذ آب مسدود گردند .
انتخاب بام های مسطح در اقلیم سردمشکلی ایجاد
نمی نماید چرا که با نگهداری برف برروی بام ازآن به عنوان عایق حرارتی در مقابل سرمای زیاد هوای خارج که چندین درجهکمتر از درجه حرارت برف است استفاده می شود و همچنین فضای زیر اسکلت خرپا کهکاربرد انباری دارد ، عایق مناسبی بین فضای داخل و خارج بنا خواهد بود . لذا دوجداره بودن سقف بنا در این اقلیم برای حفظ گرمای بنا حائز اهمیت است .
نوع مصالح
مصالح مورد استفاده در ابنیه سنتی درمناطق سرد و کوهستانی مانند سایر حوزه های اقلیمی از مصالح موجود در آن اقلیم است.این مصالح باید از ظرفیت و مقاومت حرارتی خوبی برخوردار باشند تا گرمای بنا را درفضای داخلی آن حفظ نماید .
لذا بدنه این ابنیه از سنگ ( یا چوب ،ملات کاهگل ، خشت و آجر ) و پوشش سقف و بام از تیر های چوبی و کاهگل می باشد . ازسنگ و مصالح مقاوم و سنگین برای برای پی سازی بنا استفاده می کنند و در برخی نقاط، کرسی چینی با مصالح سنگین جهت جلو گیری از رطوبت به کار می رود ، هر چند ابنیهاین مناطق ، به طور کلی ، بر روی زمین بنا می شوند .
در این رابطه می توان از شهر جوانرودو روستاهای اطراف آن واقع در منطقه غربی رشته کوه زاگرس و در ۹۵ کیلو متری شمال غرب کرمانشاه نام برد . در این منطقهساختمانهای سنگی ، سیمایی موزون و هماهنگ به کل بافت شهر و همچنین به بافت روستاهاداده است . سنگ که به وفور در این منطقه کوهستانی وجود دارد و به صورت لاشه و یاقواره در دیوارهای قطور ساختمان ها به کار می رود . در این منطقه اقلیمی سرد و نسبتا پرباران ، بام ساختمان ها مسطح و با تیر چوبی و کاهگلی پوشیده شده است . هر چند کهبام اغلب ساختمان ها های جدید در جوانرود دارای خرپای چوبی و پوشش شیروانی است .
کالبد شهری و روستایی
بافت شهری و روستایی حوزه اقلیمی سردو کوهستانی در جهت مقابله با سرمای شدید شکل گرفته است . ویژگی های بافت شهری وروستایی در این اقلیم عبارتند از :
۱٫ بافتمتراکم و فشرده
۲٫ فضاهایکوچک و محصور
۳٫ بهرهگیری از جهات آفتاب و زمین ( به عنوان عوامل تعیین کننده ی جهت استقرار و گسترششهر و روستا و سیمای آنها )
۴٫ معابرباریک به موازات خط تراز زمین
با توجه به شرایط اقلیمی منطقه سرد وکوهستانی در ایران به منظور جلوگیری از اتلاف حرارتی و کوران هوا ، بنا ها به صورتمتراکم و فشرده و متصل و در کنار هم ساخته می شوند تا سطح تماس فضاهای گرم مسکونیبا محیط سرد خارج کاهش یابد . همچنین بنا ها طوری کنار هم قرار می گیرند که یکدیگررا
محصور نمایند و فضاهای شهری تا حدامکان کوچک شوند تا نفوذ جریان باد سرد به داخل فضاهای شهری کم گردد و تابش حرارتاز سطح خارجی دیوارهای گرم ابنیه به فضاهای کوچک و محصور شهری ، هوای سرد آنها راتعدیل نماید .
نکته قابل مشاهده دیگر در این نوع شهرها، طراحی معابر کم عرض و باریک برای استفاده بهتر از حرارت و جلوگیری از تبادل گرماو سرما است . معمولا در این نوع اقلیم ، مجتمع های زیستی در وسط دامنه بلندی ها ورو به جنوب و در داخل زمین یا روی آن به منظور بالا بردن ظرفیت حرارتی دیواره هایبدنه شمالی و
افزایش حجم داخلی نسبت به سطح بیرونی، استقرار می یابند . در واقع در صورت استقرار روستا در پائین دره اولا خطر سیلخیزی و نابودی روستا وجود خواهد داشت . ثانیا نفوذ هوای سرد سنگین به دره ها باعثافزایش شدت سرما به هنگام شب خواهد شد . ثالثا جبهه شمالی کوه همواره در سایه قرارگرفته و سرد می باشد در حالیکه روستاها و شهر ها باید جهت حداکثر استفاده از تابش خورشید، رو به دره و در آفتاب بنا گردند . رابعا به علت فزونی ناهمواری های زمین و شدتباد در بالای کوه و دسترسی به منابع آبی و رود خانه ها که در قسمت پائین ارتفاعاتجاری هستند ، استقرار بافت روستایی و شهری بر بالای کوه صحیح نمی باشد
اقلیم گرم و خشک (ساختمان در ایناقلیم
اما شرایط تابستانی حکم بر فشردگیساختمان نموده و داشتن فرمی مکعب شکل را ضروری می‌نماید در هر صورت با بریدن قسمتیاز این مکعب و پر نمودن حفره ایجاد شده با سایه (سایه دیوار، درخت، پیچک، چفته مو)و هوای خنک شده بوسیله تبخیر آب سطح چمن برگ درختان، حوض و فواره می‌توان اقلیمنسبتاً مطلوبی در ساختمان ایجاد نمود در اطراف این باغچه داخلی پلان ساختمان می‌تواندآزاد باشد بدین ترتیب پلان کلی ساختمان در این مناطق بطرف داخل معطوف می‌گردد.آنچه بدین ترتیب برای مناطق گرم و خشک
پیشنهاد می‌گردد همان فرم زیبا ومشهور خانه‌های سنتی ایران است که از دوران ماقبل تاریخ تاکنون نه تنها در مناطقداخلی ایران بلکه در نواحی خشک خاورمیانه نیز تکرار شده است. ساختمانهای حیاط دار قدیمیبهترین فرم و ترکیب ممکن اجزاء یک ساختمان برای تعدیل اقلیم بشمار می‌روند.اطاقهای اینگونه منازل که فقط به داخل حیاط باز می‌شوند در برابر سرمای زمستان بادو طوفان شن که معمولاً در مناطق کویری در جریان است حفاظت می‌شوند. در زمستاناطاقهای رو به جنوب و در تابستان اطاقهای رو به شمال این مجموعه مورد استفاده قرارگرفته و بدین ترتیب محل زندگی نیز با اقلیم هماهنگ می‌گردد حیاطهای داخلی که شاملدرخت، حوض و سطوح سبز گیاهان هستند یکی از مؤثرترین عوامل ایجاد رطوبت در هوای خشکاینگونه مناطق به شمار
می‌روند. در شب هوای سرد مجاور پشتبام بطرف پائین حرکت کرده و در داخل حیاط و جسم دیوارها می‌ماند و به این ترتیبباعث افت حداکثر دمای هوای داخل حیاط در روز می‌شود در نتیجه در روز هنگامیکه دمایهوای خارجی و شدت تابش آفتاب به حداکثر می‌رسند هوای داخل ساختمان نسبتاً معتدلخواهد ماند.
تهویه موردنیاز اقلیم گرم و خشک
در مناطق گرم و خشک باید میزان تهویهطبیعی در روز را به حداقل ممکن رساند، چون در اثر ورود هوای گرم خارج بداخل، دمایهوا و سطوح داخلی نیز افزایش می‌یابد. به
خصوص در طول روز که سرعت باد زیاد ودر نتیجه میزان تهویه طبیعی نیز زیاد است، تغییرات دمای هوای داخلی در سطحی نزدیکبه دمای هوای خارج تغییر می‌نماید. از طرف دیگر ، چون رطوبت هوای اینگونه مناطق کماست. حتی با جریان هوایی با سرعت کم امکان سرد شدن بدن از طریق تبخیر عرق بدن وجودداشته و در نتیجه احتیاج به سرعت زیاد هوا برای خنک سازی از راه تبخیر لازم نمی‌باشد.سرعت هوا برای ایجاد چنین وضعیتی می‌تواند cm 15 در ثانیه باشد و این سرعتی است که درنتیجه اختلاف دمای سطوح و
همچنین در نتیجه نفوذ هوای خارج بداخلاز طریق درز پنجره‌ها ، در هوای اطاق بوجود می‌آید و بدین ترتیب نیازی به باز بودنپنجره‌ها نخواهد بود. در عصر و شب ، بدلیل پایین بودن دمای هوای خارج نسبت به دمایهوا و سطوح داخلی تهویه طبیعی امکان سریع خنک شدن هوای داخلی را بوجود می‌آورد.نیاز به کوران در عصر و شب وجود دارد. وجود پنجره‌های باز شو را ضروری می‌سازد اماباید به این نکته توجه داشت که راندمان تهویه به اندازه پنجره‌ها متناسب نیست. باهماهنگ ساختن محل ، شکل و نحوه باز شدن پنجره‌ها، می‌توان اندازه آنها را بقدریکوچک
انتخاب نمود که حرارت کسب شده از طریقآنها را به حداقل رسانده و در عین حال امکان تهویه بطور مفید را بوجود آورد. ضمناًباید به مشکل ورود گرد و غبار بداخل ساختمان نیز توجه داشت. در مناطقی که همیشهطوفان شن و گرد و غبار وجود دارد ساختمانهایی که بر روی پیلوتی قرار گرفته‌اندمقدار بسیار کمی از گرد و غبار و شن موجود در هوا را دریافت می‌نمایند ، چونمعمولاً در ارتفاع بیش از m 10میزان شن وجود در هوا بشدت افت می‌نماید.
چندی پیرامون اقلیم گرم و خشک
دومین گروه بزرگ اقلیمی کشور است.محدوده جغرافیایی این پهنه اقلیمی عمدتاً در
بخشهای مرکزی کشور و به صورت نوارباریکی در جنوب غربی کشور (دامنه‌های جنوب غربی رشته‌ کوههای زاگرس) گسترش یافتهاست. تنوع عرض جغرافیایی و ارتفاع نقاط مختلف واقع در این پهنه اقلیمی بسیار زیاداست در این اقلیم در شمالی‌ترین و جنوبی‌ترین نقطه کشور شرایط آب و هوایی مشابهیایجاد شده، به طور مثال (در گز) که در شمالی‌ترین نقطه این پهنه اقلیمی قرار گرفتهاست (در عرض جغرافیایی º۳۷ شمالی) با ارتفاع ۵۰۰ متر از سطح دریا، پایین‌ترین (نی‌ریز) که در جنوبی‌ترین محدوده اینپهنه قرار گرفته (در عرض جغرافیایی º۲۹ شمالی)با ارتفاع ۲۱۰۰ متر از سطح دریا، مرتفع ترین
نقطه این گروه را تشکیل می‌دهند.شرایط آب و هوایی کلیه زیرگروههای اقلیمی این گروه در زمستان نسبتاً سرد و درتابستان نیمه گرم و خشک است. شرایط حرارتی هوا در فصل زمستان امکانبسیار زیادی را جهت استفاده از انرژی خورشیدی در گرمایش ساختمان بوجود می‌آورد وبه همین دلیل تقریباً در کلیه زیرگروههای واقع در این پهنه اقلیمی درصد سالانهامکان بهره‌گیری از انرژی خورشیدی بالاتر از درصد نیازهای دیگر است. در این گروهبدلیل پایین بودن رطوبت نسبی هوا بخصوص
در فصل گرم در کلیه زیرگروههای اقلیمیمی‌توان با بهره‌گیری از عملکرد مصالح ساختمانی سنگین در بخشی از فصل گرم سالشرایط حرارتی فضاهای داخلی را کنترل نمود. اما شدت گرمای هوا در گرمترین ماههایسال درحدی است که سرمایش مکانیکی را ضروری ‌می‌سازد. نوع سیستم مکانیکی مورد نیازبدلیل بالا بودن رطوبت هوا و بدلیل گرمای شدید و هوا کولر گازی یا سیستم تهویهمطبوع و در سایر زیر گروههای این پهنه اقلیمی کولر آبی است.در هر صورت بهره‌گیریاز انرژی خورشیدی ، کاهش اتلاف حرارت ساختمان و جلوگیری از تاثیر هوای گرم خارج وتابش شدید آفتاب بر ساختمان از اهداف عمده طراحی اقلیمی در این پهنه اقلیمی است.

 

 

 

 

تاثیر اقلیم مناطق معتدل ومرطوب بر معماری ایران

 موقعیت جغرافیایی ایران


اصولا در بسیاری از مناطق جهان، اقلیمبه وسیله عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا مشخص می شود. ایران با قرار گرفتنبین 25 و 40 درجه عرض جغرافیایی شمالی، در منطقه گرم قرار دارد و از نظر ارتفاعنیز، فلات مرتفعی است که مجموع سطوحی از آن که ارتفاعشان از سطح دریا کمتر از 475متر است، درصد بسیار کمی از سطح کل کشور را تشکیل می دهند.

 موقعیت جغرافیایی مناطق معتدل و مرطوب


سواحل دریای خزر با آب و هوای معتدل وبارندگی فراوان از جمله مناطق معتدل محسوب می شود. این منطقه که به رطوبت نواریبین رشته کوههای البرز و دریای خزر محصور شده، از جلگه های پستی تشکیل شده است کههر چه به طرف شرق پیشروی می کند، رطوبت و اعتدال هوا کاهش می یابد. در حقیقت، رشتهکوههای البرز که حد فاصل 2 آب و هوای متضاد هستند، جلگه های پست خزر را از فلاتمرکزی جدا می کنند. از جمله ویژگی های این اقلیم: رطوبت زیاد هوا و اعتدال درجهحرارت است. دمای هوا در روزهای تابستان معمولا بین 25 تا 30 درجه سانتی گراد وشبها بین 20- 22 درجه سانتی گراد ودر زمستان معمولا زیر صفر است در این منطقهبارندگی بسیار زیاد، در تابستان به صورت رگبار است و در زمستان بیشتر به صورت برفمی بارد.

 اقلیم معتدل و مرطوب


این منطقه پر بارن ترین منطقه شمالیایران  و دارای رطوبت زیاد و هوای گرم در تابستان است. از اینرو باران مداومو رطوبت نسبی زیاد، عامل اصلی شکل گیری معماری در این سرزمین است. وجود بارندگی وشرایط مساعد، باعث رشد سریع و انبوه گیاهان در تمامی نقاط این منطقه گردیده که اینخود تاثیر به سزایی در نوع مصالح ابنیه سنتی داشته است. جهت آسایش انسان، ویژگیهایی که این اقلیم مرطوب و پر باران ایجاب می کند این است که در فصول گرم، در کلیهفضاهای شهری از جریان باد و در داخل ساختمانها از کوران دو طرفه هوا باید حداکثراستفاده صورت گیرد. در طی این فصول، وجود جریان هوا و ایجاد سایه بهترین شرایط رابرای آسایش انسان فراهم می نماید. در فصول سرد باید جلوی باد سرد و همچنین بادتوام با باران را سد نمود. مطلب دیگر اینکه در کلیه فصول ساختمان را باید در مقابلبارش بارانهای سیل آسا و رطوبت حاصل از آن محافظت نمود.

 تاثیر جریان هوا و نور خورشید بر بنا


"تابش آفتاب"

نور خورشید، همیشه برای ایجاد روشناییطبیعی در ساختمان لازم است ولی از انجا که این نور در نهایت به حرارت تبدیل می شودمیزان تابش ورد نیاز برای هر ساختمان باید با توجه به نوع آن و شرایط اقلیمی محلان تعیین شود.

بنا براین، شدت تابش آفتاب و حرارتحاصل از آن در یک نقطه از سطح زمین، به فاصله ای که پرتوی خورشید باید طی کند،ضخامت ابر و وضعیت الودگی هوا بستگی دارد. به همین خاطر، شدت تابش آفتاب در یک محلبا ارتفاع آن از سطح دریا متناسب است و در مناطق مرتفع، چون پرتوی خورشید فاصلهکمتری از اتمسفر را طی می کند، حرارت بیشتری تولید می نماید. همچنین در ظهر محلیهر منطقه که خورشید در قائم ترین حالت خود نسبت به زمین ان منطقه قرار دارد وفاصله ان کمتر است شدت تابش آفتاب بیشتر از صبح و عصر است که خورشید در مایل ترینحالت نسبت به زمین قرار دارد.

"رطوبت"

در نواحی بسیار مرطوب کرانه ای نزدیکدریا برای حفاظت ساختمان از رطوبت بیش از حد زمین، خانه ها بر روی پایه های چوبیساخته شده اند. ولی در دامنه ی کوهها که رطوبت کمتر است معمولا خانه ها بر رویپایه هایی از سنگ و گل و در پاره ای از موارد بر روی گربه روها بنا شده اند. برایحفاظت اتاقها از باران ایوانک عریضی و سر پوشیده ای در اطراف اتاقها ساخته اند.این فضاها در بسیاری از ماههای سال برای کارو استراحت و در بعضی موارد برای نگهداریمحصولات کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد.

"تهویه طبیعی"

در تمام ساختمانهای این مناطق، بدوناستثنا از کوران هوا و تهویه طبیعی استفاده می شود. پلانها گسترده و باز و فرمکالبدی آنها بیشتر شکل های هندسی، طویل و باریک است به منظور حداکثر استفاده ازوزش باد در ایجاد تهویه طبیعی در داخل اتاقها، جهت گیری ساختمانها با توجه به جهتوزش نسیم های دریا تعیین شده است. در نقاطی که بادهای شدید طولانی می وزد، قسمتهایرو به باد ساختمانها کاملا بسته است.

"جریان هوا"

به منظور استفاده هر جه بیشتر ازجریان هوا همچنین به دلیل فراوانی آب و امکان دسترسی به آن در هر نقطه ساختمانهابه صورت غیر متمرکز و پراکنده در مجموعه سازماندهی شده است.

 

ساختار فضایی و ویژگی های آن


شکل گیری معماری بومی، بر مبنایجدولهایی از مربع می باشد که به صورت خطی در امتداد شرق- غرب و عمود بر جریان بادتوسعه یافته است. اینگونه شکل گیری نمونه ای از معماری برون گرا می باشد که ازویژگی های آن، داشتن ارتباط بصری و فیزیکی مستقیم با فضای بیرون خانه، نداشتن حیاطو گسترش در ارتفاع می باشد که ما در معماری بومی گیلان شاهد آن می باشیم. قابل ذکراست که بناها در فضاهایی باز و سبز"گیاهی" قرار می گیرند.

 

فرم بنا


خصوصیات کلی

1) بام ساختمان به صورت شیب دار: در کناره یدریای خزر بامها شیب دار هستند و اغلب شیب این بامها بسیار زیاد است ودر بعضی ازموارد تا حدود 100 الی 150٪ می رسد.

2) ایوان یا غلامگرد در اطراف ساختمان: جهتمحافظت دیوار ساختمان که عمدتا با مصالح بنایی مثل گل و خشت یا آجر است، اغلب یکغلامگرد که مانند ایوانی در سرتاسر محیط ساختمان است، قرار داده و بام را تا جلوغلامگرد ادامه می دهد و بام مانند چتری گسترده بر روی کل ساختمان و ایوان قرار میگیرد.

3) شکل ساختمان به صورت برونگرا:همانطور که گفته شد، در منطق مرطوب از بهترین روش های اقلیمی جهت تنظیم شرایطمحیطی، استفاده از جریان باد و تهویه هوا است. لذا برعکس ساختمانهای درونگرایمناطق خشک که سعی در قرار دادن بخشی از ساختمان در درون زمین و محصور نمودن کلساختمان از چهار طرف می باشد، در این منطقه جهت تامین آسایش، ساختمان را تا حدممکن در ارتفاع و بلند و از دو یا چهار طرف باز و به صورت برونگرا احداث می کنند.

4) عدم وجود زیر زمین: به دلیل رطوبتبسیار زیاد منطقه، ساختمانها فاقد هرگونه زیرزمین می باشند. اول اینکه هوای مرطوبسنگین است و داخل زیر زمین محبوس می شود و اجازه ی زندگی و زیست را نمی دهد. دوماینکه عمق آبهای زیر زمینی بسیار کم است و دیوار زیر زمین را مرطوب نگه می دارد وآب بندی دیوارها بسیار مشکل است.

5) کف طبقه همکف بالاتر از سطح طبیعیزمین: باز هم به دلیل رطوبت هوا و عمق کم آبهاب زیر زمینی کف طبقه همکف را سعی میکنند حتی المقدور بالاتر از سطح طبیعی زمین اجرا کنند تا کف بنا از نم و رطوبت زمینفاصله داشته باشد و بتوان از جریان باد که در ارتفاع بالاتر از سرعت بیشتریبرخوردار است، بهره مند شوند.

 

 نوع مصالح


بیشتر ساختمانها با مصالحی با حداقلظرفیت حرارتی بنا شده اند و در صورت استفاده از مصالح ساختمانی سنگین، ضخامت آنهادر حداقل میزان ممکن حفظ شده است. در این مناطق بهتر است از مصالح ساختمانی سبکاستفاده شود. چون در زمانیکه نوسان دمای روزانه هوا کم است، ذخیره حرارت هیچاهمیتی ندارد و علاوه بر این، مصالح ساختمانی تا حدود زیادی تاثیر تهویه و کورانرا که یکی از ضروریات در این منطقه است کاهش می دهد.

به دلیل حاصلخیزی منطقه و وجودکشتزارهای وسیع در جلگه ها و جنگل های انبوه در نواحی کوهپایه ای و کوهستانی مصالحساختمانی در این کناره غالبا نباتی می باشند. استفاده از این نوع مصالح بسیارمقرون به صرفه است زیرا در منطقه به وفور وجود دارد و دسترسی به آنها آسان است.همچنین به لحاظ بهره بری از این مصالح در طی قرون متمادی، راهها و روشهای مناسبیجهت اجرا ابنیه با مصالح نباتی ابداع شده است.

در این کناره، چوب از مصالح عمده جهتسازه و پوشش بنا است. چوب ها به دو دسته ی چوب سخت و چوب نرم تقسیم بندی شده اندچوب سخت به چوبهایی اطلاق می شود که با دوام، متراکم و محکم بوده و زیبایی واستقامت زیادی دارند، البته کار کردن با این نوع چوب نسبتا مشکل است. و چوب هاینرم بر خلاف چوب سخت این خصوصیت را ندارند.

ساقه های برنج عناصر اصلی تشکیل دهندهپوشش سقف های شیب دار هستند. اسکلت بنا و در واقع ایستایی ساختمان از چوب می باشدکه از ان در بدنه ها نیز استفده می شود و پوشش نهایی آن با خشت است و گل اندود میشود و از مصالح دیگری همچون سنگ، خشت و سفال نیز در کنار ساختمانهای تماما چوبیاستفاده شده است. همانطور که گفته شد تمامی مصالح به کار رفته در بنا از مصالحموجود در محل می باشد که موجب کاهش انرژی در حمل و نقل مصالح از نقاط دیگر شدهاست.

 

 ویژگی های معماری جدید گیلان


امروزه دیگر ما شاهد معماری بومیوسنتی در این مناطق نمی باشیم و در عوض ساختمانهایی با سازه فلزی یا بتونی، پوششآجری و سقف های شیب دار با فرمهایی به اصطلاح هنرمندانه با پیروی کورکورانه ازمعماری غرب و تفکیک فضاهای داخلی تنها به منظور پاسخ به نیاز سرپناه خانواده،جایگزین ویژگی های پیشین بناها گشته اند و همین نکات موجب از دست دادن هویت معماریبومی منطبق با محیط شده اند که یکی از پیام های اصلی شیوه جدید معماری، بالا بودنهزینه ساخت و افزایش استفاده از انرژی های غیر قابل تجدید (و یا فسیلی) به منظورگرمایش و سرمایش است که علت اصلی آن عدم استفاده از مصالح بومی می باشد.

 

 انطباق معماری جدید با معماری بومیگیلان


شاید ایجاد معماری بومی در حال حاضراز نظر استحکام و دوام و همچنین نیازهای امروزی ساکنین پاسخگو نباشد، اما می توانبا استفاده صحیح از اصول معماری و عوامل تشکیل دهنده آن، مصالح بومی، مثل چوب (وپیش ساخته نمودن) و اجرا دقیق آن در بنا و اتصالات بهتر، عمر این ساختمانها راافزایش داد تا از این طریق اجرای آن آسانتر و سریعتر صورت گیرد و دیگر اینکه بههزینه کمتری به منظور ساخت و تعمیر و نگهداری بنا نیاز باشد. از سوی دیگر در پوشش بناها،استفاده از ساقه های نباتی به جای سفال می تواند موجب دوام و استحکام بیشتر آنهاگردد. تمامی این عوامل می تواند در پایداری محیط و همچنین ایجاد ساخت و ساز پایدارموثر افتد.

درختانی که چوب انها در این کناره سختمی باشد به دین قرار است: شمشاد(کیش)، انجیلی، ملچ، اقاقیای وحشی(لیلکی)،بلوط(مازو)، توت، ابریشم، لی، زبان گنجشک، ازگل، گردو(آغوز دار)، خرمندی، انار،اوجا و موذی.

 از جمله درختانی که چوب انها نرم میباشد بدین قرار است: توسکا(توسه)، چنار، بید، تبریزی(سفید پلت)، افرا(پلت)، شیردار، ممرز، راش، کاج، سرو و لرک.

چوبهای سخت مانند اوجا، توت، لی ولیلکی معمولا در قسمت پی و زیر سازیه ساختمان استفاده می شوند، به دلیل اینکهمقاومت آنها در مقابل رطوبت و موریانه خوب است. ولی چون این چوبها صاف و بلند نمیباشند، برای تیرهای اصلی، خرپا و ستونهایی که در نما قرار می گیرند از چوبهایتبریزی، صنوبر و توسکا(تیسکا) استفاده می شود. چوب درخت توسکا برای تخته لت نیزمورد استفاده قرار می گیرد چون به سهولت ورقه ورقه می شود.

جهت در و پنجره از چوب درخت موذیاستفاده می شود. موذی یک درخت جنگلی است که بسیار تنومند و ستبر است و سالیانهدراز عمر می کند.

عشایر و چوپانان در مناطق کوهستانی ازشاخه درختان جهت احداث اتاقک هایی موقت استفاده می کنند. در نواحی جلگه ای از شاخهدرختان به عنوان تفال(زگال) استفاده می شود. از شاخه های درخت لیلکی جهت پوشش حصاردیوار محوطه که به نام پرچین خوانده می شود، استفاده می گردد. چون این شاخه هادارای تیغ و خار است و مانع نزدیک شدن حیوانات به حصار می شود. در ضمن چوب لیلکیبه دلیل انکه بسیار سخت است، تا ساعت ها می سوزد و سوخت بسیار خوبی است.

از نکات مهمی که در مورد کیفیت چوبمطرح است، زمان بریدن درخت است. اصولا در این منطقه درخت در فصل پاییز و یا زمستانقطع می شود، چون چوب پاییزه از تخلخل کمتر، آب کمتر و استحکام بیشتری نسبت به چوببهاره برخوردار است که به این نکته روستاییان توجه دارند. لازم به ذکر است که چوبدر این منطقه عمل آورده نمی شود و لذا از چوب حداکثر استفاده نمی شود و عمر مفیداین چوب نسبت به چوبهای عمل آورده شده بسیار کمتر است. تنها کاری که روستاییانانجام می دهند آن است که پوست تنه درختان را می کنند و آن را در جایی قرار می دهندکه تحت تابش مستقیم آفتاب نباشد و باران بر روی آن نریزد، تا به تدریج درخت آب وشیره خود را از دست بدهد. وزن اغلب این چوبها پس از 6 ماه تا حدود یک سوم وزناولیه آنها می رسد.

جهت پوشش بام در نواحی جنگلی وکوهستانی از تخته لت و در نواحی سواحل دریا و در کنار مرداب ها از گالی استفاده میشود. گالی(جره) نوعی علف است که در کنار مرداب ها رشد می کند و دارای برگ های پهنو نسبتا بلندی است که ارتفاع آن گاه تا 3 متر می رسد. سم علف دیگری است که در کناردریا رشد می کند و دارای برگ های سوزنی شکل و بلندی به طول حدود 80 سانتیمتر است.ازسم نیز برای پوشش بام استفاده می شود.

همینطور ساقه های برنج( کولش، آلم)نیز بدین منظور به کار می رود. منتها ساقه های برنج بیشتر در اطراف کشتزارها و درنواحی که از مرداب ها دور است و گالی رشد نمی کند، مورد استفاده قرار می گیرد.

 

طناب های گیاهی


از ساقه های برنج جهت درست کردنطنابهای گیاهی نیز استفاده می شود. به طور کلی در این کناره از میخ و سیم های فلزیجهت اتصالات استفاده نمی شده است و بدین منظور، طنابهای گیاهی که متداول ترین آنها"وریس" است مورد استفاده قرار می گرفته، وریس نوعی طناب است که به وسیلهتاب دادن ساقه های برنج بافته می شود و از استحکام خوبی برخوردار است و کاربردبسیار زیادی در اجرای ساختمانهای این منطقه دارد.

در دلتای رودخانه سپید رود در استانگیلان، گیاهی وجود دارد به نام کتوس که مانند پیچک دور درختان می پیچد و طول آن تا20 الی 30 متر می رسد، در فصلی که گیاه سبز است و دارای انعطاف می باشد، آن را میکنند و از ان به عنوان طناب استفاده می کنند. کتوس محکم تر و ضخیم تر از وریس استو از آن جهت بستن چوب های خرپا و گاهی چوب های دارورچین استفاده می شود.

در اطراف محمود آباد و آمل در استانمازندران درختی وجود دارد به نام لرک که ارتفاع آن کم است و دارای برگ های زیادیمی باشد. پوست این درختان را می کنند و پوست را در درون آب می اندازند تا حالتانعطاف پذیری پیدا کند و پاره نشود. بعد آن را از آب بیرون آورده و در برابر آفتابخشک می کنند. سپس از آن به عنوان طناب گیاهی که به نام " لرک کول" معروفاست استفاده می کنند.

در همین منطقه گیاهی وجود دارد به نام"عسل ما" که شبیه کتوس است و روی درختان کهنسال رشد می کند. رنگ آن طوسیاست و از آن جهت بستن قسمت های مختلف دیوار چوبی استفده می شود. تهیه عسل ما بسیارساده است ودر منطقه به وفور یافت می شود، ولی دوام آن کم است.

 

اندود


متداول ترین نوع اندود در این منطقهکاهگل است که مخلوطی از خاک رس، آب و کاه می باشد. در اینجا نیز مانند سایر نقاطایران، این اندود را خوب ورز می دهند و معمولا طول کاه در آن از 10 سانتیمتر تجاوزنمی کند. از کاهگل جهت پر کردن فاصله خالی بین دیوارهای چوبی و اندود این دیوارهااستفاده می شود.

اندود دیگری در منطقه وجود دارد بنام"فل گل" که از اختلاط گل رس، آب وپوست خرد شده دانه برنج است. طرز تهیهآن مثل مخلوط کاهگل است ولی برای اینکه در کارهای ظریفتر بکار برده می شود، برایساختن و ورز دادن آن دقت بیشتری به عمل می آید. این مخلوط را با دست به دیوار میمالند و با ماله چوبی آن را صاف و یکنواخت می کنند. رنگ آن قهوه ای متمایل بهخاکستری است و گاهی اوقات  برای آنکه سفید تر شود، به آن خاکستر چوب و نمکاضافه می کنند.

در بعضی از موارد این اندود را از گلرسی که سفید رنگ و کمیاب است می سازند، که پس از خشک شدن اندود سفید جلوه می کند.اندود سفید شلتوک گل را برای نما و داخل اتاق ها و اندود سالیانه نوروزی خانه هامصرف می کنند و مخلوط قهوه ای رنگ را برای پشت خانه ها و همچنین جهت سطح نما وداخل ابنیه کم اهمیت تر استفاده می کنند. و بالاخره اندود آهک که مخلوطی از آب،آهک و مقدار کمی نمک طعام می باشد. این اندود روان است و ان را با جارو به دیوارهامی کشند که پس از خشک شدن از سفیدی و زیبای خالص برخوردار است. از این اندود جهتنمای اصلی بنا و اتاقهای مهمان و پذیرایی استفاده می شود.

 

طبقه بندی ابنیه سنتی و روشهای ساخت


ابنیه سنتی در این منطقه بر حسب نوعپوشش بام ویا مصالح بکار برده شده در دیوار نام گذاری شده اند..

نام بنا بر حسب پوشش بام:

1-گالی پوشخانه                       

2- لته سر 

 3-سفالی خانه 

 4-سیمکا خانه

نام بنا بر حسب مصالح دیوار:

1-داروچین

 2-نفار

3-خشتی ، گلی وآجری

خصوصیات کلی هر یک از ساختمان هاومصالح در دنباله همین قسمت بحث خواهد شد.

لازم به ذکر است که اگر چه دو لهجهگیلکی ومازنی هر دو ریشه فارسی دارندو جزء لهجه های زبان فارسی محسوب می شوند ،ولی اسامی بسیاری از ساختمان ها ومصالح ساختمانی در این دو لهجه با هم فرق میکنندوحتی همین اسامی نیز در محدوده استان گیلان که عمدتاً به لهجه گیلکی در آن صحبت میشود متفاوت می باشد واین مطلب در مورد استان مازندران  که لهجه مازنی ،لهجهاغلب اهالی می باشد ، نیز صدق می کند. در استان گیلان به لهجه گیلکی ، لهجه هاوزبانهای دیگری مانند طالشی ، تاتی ،ترکی و کردی تکلم می شود وحتی گیلکی رشتی باگیلکی لاهیجانی قدری فرق  مکند.در مازندران نیز به جز لهجه مازنی وشاخه هایزبانی مختلف آن ، زبانهای دیگری مانند ترکی ، کردی وترکمنی تکلم می شود. لذا ذکراسامی محلی  به معنای فراگیر بودن این نامها در کل این کناره نیست ، بلکهتنها این اسامی نسبت به سایر نامه بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند.

مطلبی که تقریباً در موردبام اکثرابنیه سنتی این منطقه صادق است استفاده از خرپای چوبی است. البته ساختمان های مهممانند مساجد ، مقابر ، حمامها وکاروانسرا ها در این رابطه استثناء می باشند و باماغلب آنها با مصالح بنایی اجراء می شود. فرق عمده خرپای ایرانی به صورت عمودیوافقی می باشند ولی تیرهای داخلی خرپاهای فرنگی مورب هستند. حسن خرپای ایرانی ایناست که از فضای زیر خر پا می توان استفاده مسکونی ویا انباری نمود ولی نقطه ضعفمهم آنه عدم پایداری در مقابل نیروهای جانبی مانند باد وزلزله است.

 

گالی پوش خانه


گالی پوش خانه متداولترین بنای سنتیدر نواحی جلگه ای این کناره بوده است و هنوز هم نمونه های بسیاری از آن درروستاهای منطقه وجود دارد واجراء می شود.

جهت اجراء ابتدا ساقه های نی ویا شاخههای بلند وباریک که زوائد آن زده شده (زگال) را توسط وریس به چوبهای مورب خرپا میبندند. وریسها به شکل ضربدری گره زده می شوند که به نام «گره پنجه مرغی» معروف استوبسیار محکم می باشند. سپس گالیها ویا ساقه های برنج را به صورتی که بالای آنهامانند جارو گره خورده روی زگالها می بندند دسته های گالی را از پائین بام به بالابه طریقی قرار می دهند که هر ردیف بالایی روی دسته های پائینی قرار گیرد.در هنگامبارندگی، باران از روی سطح یک ردیف گالی بر روی ردیف دیگر هدایت می شود واز قسمتپایین بام به خارج ساختمان می ریزد.

لازم به ذکر است که لایه ها و حبابهایکوچک هوا عایق بسیار خوبی در برابر انتقال حرارت است. به عنوان مثال در مصالحیمانند پشم شیشه والبسه ای مانند لباسهای پشمی، در اصل این حبابها هوا هستند کهمانع انتقال حرارت می شوند. به همین ترتیب وجود لایه ها و حبابها کوچک هوا در بینگالیها، باعث جلوگیری از انتقال حرارت می شوند. لذا پوشش گالی عایق خوبی در برابرانتقال حرارت وهمچنین صوت است، که از محسنات این گونه پوشش می باشد. از محسناتدیگر گالی، قیمت ارزان ان است چون به وفور یافت می شود واجرای آن نسبتاً ساده است.

از معایب گالی، دوام نسبتاً کم آناست. گالی در مقابل آفتاب خشک وشکننده می شود.همچنین در مقابل بارندگی نیز دوامچندانی ندارد وخزه روی آن رشد می کند که باعث خرد شدن گالی می گردد. بدین جهت هرچند سال یکبار باید گالیها عوض شوند. خرده های گالی نیز که پوسیده می شوند، اطرافخانه می ریزند که باید مرتباً جارو شوند.عمر مفید گالی بر روی بام حدود هفت سالوعمر مفید ساقه برنج حدود پنج سال است. به علت ارزانی، این گونه پوشش بام بیشتر درروستاها ودر ساختمان های کم اهمیت در شهرها مورد استفاده  قرار می گیرد. هرچند که در گذشته از این نوع پوشش بیشتر استفاده می شده است.

لازم به ذکر است که استفاده از ساقههای نباتی به عنوان پوشش بام هزاران سال است که در مناطق استوایی بطور مستمر تجربهشده و حتی امروزه نیز از این مصالح در کشورهای پیشرفته ای مانند ژاپن و شمال اروپااستفاده می شود. در انگلستان بام بعضی از ساختمان های زیبا وگران قیمت را کماکانبا این مصالح پوشش می دهند ودوام آنها حدود 50الی 70 سال است.

 

لته سر


این قبیل ساختمان ها بیشتر در نواحیکوهستانی و کوهپایه ای و مناطقی که به جنگل نزدیک است، ساخته می شوند. جهت اجراءابتدا زگالها را بهصورت موازی و به فاصله سی سانتیمتر از یکدیگر بر روی خر پا میبندند. سپس تخته لتها را به ترتیب از پائین به بالا بر روی زگالها می چینند بهنحوی که هر ردیف بالائی  بر روی ردیف پائینی قرار گیرد، و بیش از نیمی از آنرا بپوشاند. بدین ترتیب هنگام بارندگی آب از ردیف بالئی بر روی سطح ردیف پائین ترهدایت می شود. در زمان چیدن تخته لتها، بین هر دو تخته حدود نیم الی یک سانتیمترفاصله میگذارند تا در هنگام بارندگی که تخته ها منبسط می شوند، به یکدیگر فشارنیاورند وجابجا نشوند.البته در چیدن تخته لتها توجه می کنند که هر تخته لت بالائیروی درز بین دو تخته لت پائینی را بپوشاند تا آب از بین این تخته ها وزگالها زیرآن وجود ندارد و اغلب آنها قلوه سنگ قرار می دهند.البتهاگر وزش باد شدید باشد، اینقلوه سنگها نیز جابجا می شوند ودر صورت وقوع زلزله، تخته لتها به علاوه قلوه سنگهافرو خواهند ریخت.لذا از لحاظ پایداری، این نوع بام بسیا نا مطمئن وخطرناک است.

تخته لت را غالباً با قطعه قطعه کردنو یا ورقه نمودن چوب درخت توسکا، بلوط ویا جنگل بدست می آورند. در ایران ابعاد اینتخته ها استاندارد نیست هر چند که می توان گفت که ضخامت آن حدود یک الی دوسانتیمتر و طول وعرض آن حدوداً 40 در 25 سانتیمتر است.

این نوع پوشش در مقابل عوامل جوی دوامچندانی ندارد ودر مقابل افتاب خشک و پوسیده می شود.در برابر بارندگی نیز خیلیمقاوم نیست وآب را از خود به داخل بنا انتقال می دهد. همچنین بارن باعث رشد خزه برروی آن می شود که به پوسیدگی واز بین رفتن آن کمک می کند. باد هم باعث جابجائیتخته ها می شود.ولی با همه این احوال، این نوع پوشش در نواحی کوهپایه ای بسیارمتداول است،وبه جز ابنیه مسکونی وانبار، حتی ساختمانهای مهمتر مانند امامزاده هاوتکایا نیز در این نواحی به این روش پوشش می شود.

در اینجا لازم به ذکر است که تخته لتدر ممالک پیشرفته مصارف ساختمانی زیادی دارد که مهمترین آن پوشش بام وگاهی پوششبدنه ساختمان است. منتهی ابعاد تخته ها استاندارد است و دقیق بریده می شود. همچنیندر زیر تخته های بام یک لایه عایق رطوبتی و زیر آن یک تخته سه لا وبالاخره یک لایهعایق  حرارتی قرار دارد و تخته ها با میخهای گالوانیزه به تخته سه لا متصل میباشند.

 

سفالی خانه


پوشش سفال جهت ابنیه مهم و پایدارمانند مساجد، مقابر، ابنیه دولتی، خانه خوانین وحمامها مورد استفاده قرار می گرفتهاست. دیوار این نوع ابنیه غالباً آجری بوده است.

بنابر این تحقیقات انجام شده توسط«مارسل بازن» و« کریستان برمبرژه» محققان فرانسوی، سفال در اواخر سلطنت قاجاریه ازآذربایجان شووری سابق از طریق آستارا و هشپر در شمال غربی استان گیلان به ایرانآمده وهم اکنون نیز اکثر کارگاههای ساخت سفال و ساختمانهای سفالی در همین منطقه میباشد.

ماده اولیه سفال،خاک رس قرمز رنگ است.این خاک را پس از استخراج از معدن ، به مدت شش ماه در معرض هوا  قرار میدهند. سپس خاک به مدت یک هفته در مجاورت آب قرار می گیرد.بعد این گل را مخلوط میکنند که این کار توسط یک اسب که مخلوط کن را به حرکت در می آورد،صورتمیگیرد.اخیراً این کار توسط مخلوط کن برقی انجام می شود.سپس مخلوط را روی قالبهایچوبی قرار می دهند.بسته به اینکه فرم سفال چگونه خواهد بود، قالب نیز به همان فرمساخته می شود. پس از آن، گل فرم گرفته را به مدت هشت تا دوازده روز در معرض هوایآزاد می گذارند تا خشک شود ودر آخر کار، آن را در کوره ،بین 950 الی 1000 درجهسانتیگراد حرارت می دهند تا پخته شود. از انواع متداول وسنتی سفال بام، فرم نیمهمخروطی ناقص است

جهت نصب سفالها بر روی خرپا،ابتدادسته های نی یا چوبهای نازک را به هم متصل وگره می زنند.قطر این دسته ها بین پنجتا هفت سانتیمتر است.سپس دسته های نی را به چوبهای بالای خرپا گره می زنند و آنگاهسفالها را بر روی این دسته های نی از پائین به بالا می چینند.

هیچگونه اتصالی بین سفالها وخرپا وجودندارد وفقط وزن سنگین سفالها واصطکاک بین سفالها ودسته های نی مانع از لغزیدنسفالها می شود.البته شیب این بامها نسبتاً کم است ولبه پائین بام را قدری بازیرشازی بالا می آورند تا مانع از سر خوردن سفالها شود.

در هنگام بارندگی، مانند روشهایقبل،آب از روی سفال بالایی به سفال پائینی هدایت می شود.روی ستیغ بام وروی یالهارا گاهی با همین فرم سفالها وگاهی با سفالهایی به فرم مخصوص این کار می پوشانند.

از مزایای بسیار خوب سفال،دوام آن استکه می تواند سالیان متمادی زیبایی واستحکام خود را حفظ کند ویکی از مصالح زیبایساختمانی نیز می باشد که جدار سفال بر روی هم ویک لایه نسبتاً ضخیم دسته هاینی،عایق خوبی در مقابل حرارتوصوت می باشد.

از معایب سفال ،اول قیمت زیاد آن استودر توانایی هر کسی نیست که از آن استفاده کند.در ثانی یک سازه نسبتاً قوی ومحکمباید در زیر این نوع پوشش باشد تا بتواند تحمل بار سنگین سفال را بکند. و بالاخرهبدلیل اینکه هیچگونه اتصالی بین سفالها وخرپا نمی باشد، در اثر نیروهای جانبی مثل زلرله وباد، این سفالها جابجا می شوند و به خطرات ناشی از زلزله ویا بادهاشدید می افزایند.

در ممالک غربی در زیر سفال از یک ورقعایق رطوبتی وسپس تخته سه لا ونهایتاً یک لایه عایق حرارتی استفاده می شود وسفالبه تخته سه لا پیچ می شود.

 

سیمکا خانه


این نوع پوشش جزو مصالح سنتی  بهشمار نمی آید ولی از جهت اینکه ابنیه جدید وبعضی از ابنیه سنتی این منطقه از ایننوع پوشش بام استفاده می شود،به ذکر خصوصیات اقلیمی آن می پردازیم.روش اجراءهمانند سایر نقاط کشور است واغلب ورق آهن سفید بر روی سطح خر پا میخ می شود.ازخصوصیات خوب این نوع پوشش بام، سبکی بار مرده و سهولت وسرعت اجراء است.از لحاظقیمت هم از بام سفالی ارزانتر و از گالی وتخته لت گرانتر است. از نقاط ضعف آن میتوان از انتقال حرارت وصدا نام برد، به دلیل آنکه تنها پوشش بین داخل وخارج فقط یکلایه نازک اهن است که به سرعت حرارت را انتقال می دهد.در تابستان زیر این شیروانیها بسیار گرم ودر زمستان بسیار سرد است وهمچنین هر گونه سر وصدایی از خارج خصوصاًهنگام ریزش باران به داخل ساختمان

 

تطبیق مسکن با اقلیم


از نمو نه های بسیار خوب ساختمانمسکونی که به طور کامل با اقلیم منطقه هماهنگی دارد واز پی تا ستیغ بام از مصالحگیاهی ومحلی بنا شده را می توان در جلگه ای وسیع به نام( بیه پیش) در شرق رودخانهسفیدرود ملاحظه نمود. در روستاهای اطراف شهرها لنگرود، لاهیجان، آستانه اشرفیه وچمخاله ،این نوع ساختمان از عمدهترین انواع خانه های روستاییان محسوب می شود.اینابنیه که از نوع گالی پوش خانه با دیوار نفار هستند، بهترین نمونه خود کفایی ازنظر تامین مصالح ،مهارت وفن اجراء وهمچنین بهترین نمونه یک ساختمان سنتی برای منطقهبارانی ومرطوب می باشند.

اجرای این ساختمان ها نسبتاً ساده استوبه هیچگونه ابزار ویا تکنولوژی پیشرفته ای احتیاج ندارند.مصالح نیز گیاهی وخاکوسنگ است که به وفور در محل یافت می شود.

جهت اجراء ابتدا یک پی یک پارچه شفتهآهکی که متشکل از آهک ، خاک رس ،قلوه سنگ وقدری خاکستر چوب است در زیر کل ساختمانمی ریزند ،به نحوی که حدود 80 سانتیمتر از این پی از داخل زمین بیرون باشد. سپسدور تا دور آن قسمتی از پی که بالاتر از سطح زمین است را با ملات گل رس، پوستهدانه برنج (فل) ویا ساقه برنج (کولش ) وخاکستر اندود می کنند.

در مرحله بعد به فواصل 5/2 متر از هرطرف در روی این پی ،شاخه های درخت توت (هر شاخه به طول یک متر وبه قطر 15سانتیمتر)که در مقابل رطوبت وموریانه بسیار مقاوم است را می چینند. روی این ردیفشاخه های توت ،کرسی چینی اصلی ساختمان شروع می شود. تنه درخت لیلکی را به صورتذوزنقه ای بریده وبر روی هم  می چینند به نحوی که هر ردیف عمود بر ردیف ماقبل قرار گیرد.پس از اتمام کرسی چینی ، روی آنها تنه های نسبتاًبلند درخت  لیقرار می دهند و زیر سازی ساختمان بدین نحو تمام می شود.

در رابطه با پیو کرسی چینی اینساختمان که در این نواحی این قسمت از ساختمان ها به نام پاکه خوانده می شود، ذکرچند نکته ضروری است. اول همانگونه که قبلاً عنوان شد، احداث زیر زمین در این منطقهمرطوب از لحاظ اقلیمی صحیح نیست. دوم، به لحاظ اینکه در این منطقه عمق آبهای زیرزمینی بسیار کم است و خاک آن مرطوب واز مقاومت نسبتاً کمی بر خورئار است، بنابرایناستفاده از پی گسترده جهت تحمل بار بر روی این زمین سست ، کاملاً  منطقی میباشد وسوم اینکه با ایجاد فاصله بین ساختمان و سطح زمین، از امکان سرایت هر گونهرطوبت به کف بنا جلوگیری می شود. این فاصله کف تا سطح زمین در ساختمان های نزدیکدریا حدود دو متر ودر ساختمان های واقع در کوهپایه حدود 50 سانتیمتر است. این فضابه دلیل قرار گرفتن در سایه واستفاده از کوران هوا، محل نگهداری طیور (چینه دان)خشک کردن چوب درختان وانبار وسایل است .گاهی از آن به عنوان طویله نیز استفاده میشود.

 برای اجرای کف ، از تنه هایبلند درخت تبریزی ، توسکا ،صنوبر ویا سپیدار استفاده می شود و به فاصله چهلسانتیمتر از هم، روی تنه درخت لی قرار می دهند. سپس روی آنها را شاخه های درخت وروی آن را دسته های نی وزگالی ودر پایان یک لایه کاهگل می کشند. در بعضی از مواردنیز از تخته های چوب جهت پوشش کف استفاده می شود. برای اجرای اسکلت بدنه ساختمانوخرپا ، همانند کف بنا، از تنه درختان صاف وبلند استفاده می کنند. دیوار ساختمانغالباً از نوع نفار (دیوار زگالی) است که نحو ه ی اجرا ءآن قبلاً توضیح داده شد.

این ساختمان ها به صورت یک طبقه ویادو طبقه ساخته می شوند. اگر ساختمان یک طبقه باشد، سقف طبقه اول را مانند کف اجراءمی کنند. جهت زیبائی گاهی لمبه کوبی در زیر این سقف انجام می شود.ولی در اغلبموارد زیر سقف زگالی می بندند و روی آن را کاهگل وسپس سفید کاری می کنند.در رویاین سقف،یک چهار چوب هرمی کل چهار کله قرار می دهند واز فضای زیر بام به عنوانانباری استفاده می شود. اگر ساختمان دو طبقه باشد ، ابتدا طبقه دوم مانند طبقهاجراء می شود وسپس خر پای بام روی کل ساختمانقرار می گیرد. به علت بارندگی بیارزیاد ونفوذ پذیری پوشش بام،شیب آن حدود 100 الی 150 در صد است.

در اینجا ذکر چند نکته در رابطه بااین ساختمان ها ضروری است که بیان شود. اول اینکه جهت انتخاب محل بنا،سعی می شودکه خانه از مسیر نهرها ومسیلهای فصلی دور باشد و قدری در ارتفاع قرار گیرد تا مصونیت بیشتری داشته باشد.دوم ،در قسمت کرسی چینی، هیچگونه اتصالی بین قطعاتچوب وجود ندارد وفقط وزن ساختمان بر روی چوبها،سبب استقرار وعدم جابجائی آنها میشود.

 

مسجد


مطابق آنچه که در فصول قبل عنوانگردید، در این کرانه به دلیل بارندگی ورطوبت بسیار زیاد، فرم اکثر ساختمان ها بهصورت برون گرا می باشد، ولی مساجد ومدارس و کاروانسرا ها از این قاعده مستثنی بودهواکثر آنها به شکل درون گرا هستند.

اگر چه به علت محصور بودن فضای داخلاین مساجد، هوا تا حدی راکد ودر نتیجه نسبتاً مر طوب وسنگین می باشد، ولی سعی براین بوده که بازشوهای رو به حیاط تا حد ممکن وسیع باشند ودر صورت امکان، بازشوهایدر سمت دیوار خارجی شبستانها قرار داده شود تا کوران دو طرفه هوا وجابجای هوایمرطوب میسر گردد.

مصالح مورد استفاده در مساجد اینکرانه مصالح پایدار ومقاوم در مقابل رطوبت وبارندگی می باشد، لذا جهت بدنه بنا ازآجر وملاتهای آهکی وجهت بام ابتدا طاق آجری و روی آن خرپای چوبی وسفال استفاده میکردند. به دلیل بالا بودن سطح آهای زیر زمینی و رطوبت بسیار زیاد هوا، مساجد دراین کرانه فاقد زیر زمین می باشد.

از جمله قدیمی ترین مساجد این کرانهمسجد جامع گرگان است.این مسجد نیز مانند مساجد جامع در تقریباً تمامی شهرهایایران، در مرکز شهر ودر مجاور بازار اصلی قرار دارد.این مسجد مربوط به دوره سلجوقیاست و مناره زیبای آ ن از این دوره باقیمانده که به صورت الگویی برای ایر مناره هادر این ناحیه بوده است.

مسجد جامع گرگان در چند نوبت از جملهدر زمان پادشاهی شاه عباس اول و شاه عباس دوم صفوی باز سازی ومرمت شده است.قوسهایجناغی، کاربندیهای زیبا وتزیینات خطوط کوفی وثلث همگی حکایت از تاثیر معماری فلاتمرکزی ایران بر این مسجد دارد. تنها تفاوت مهم آن با مساجد فلات مرکزی ایران ، بامشیبدار وسفال پوش آن است که جهت مقابله با باران ساخته شده.همچنین مناره زیبای اینمسجد با سبکهای رایج مناره در سایر نقاط ایران تفاوت دارد.

مسجد جامع بابل، از دیگر مساجد حیاطمرکزی در این ناحیه است که از لحاظ کالبدی شبیه مسجد جامع گرگان  می باشد.این مسجد در ابتدا در زمان حکومت سلسه صفویه احداث گردیده ولی بر اثر زلرله خرابودر طی سالهای 1220الی 1225 هجری قمری به دستور فتحعلی شاه قاجار باز سازی شدهاست.این مسجد نیز مانند مسجد جامع گرگان در مجاور بازار اصلی شهر قرار داد.

طاقهای قوسی وگنبدی وکاربندی های زیباهمچنین تزیینات مقرنس و کاشی کاری اسلیمی وخط ثلث در این مسجد با مهارت وحصیربافان در بابل و مسجد جامع ساری نام برد. در مسجد حصیر بافان به دلیل امکانتهویه دو طرفه هوا، خصوصاً در شبستان شمالی  آن،  شرایط آسایش بهتر ازمساجد ی است که امکان تهویه تنها از یک سمت آن صورت می گیرد.

 

مدرسه


مدارس در سواحل جنوبی دریایی خزرمانند مساجد اکثراً به صورت حیاط مرکزی و درون گرا ساخته می شدند. البته به لحاظجلوگیری از راکد ماندن هوای مرطوب وسنگین در صحن مدرسه و فضاهای اطراف آن، سعی میشد بازشو هایی بر روی بدنه خارجی مدرسه قرار داده شود تا جابجایی وکوران هوا میسرگردد.

مسجد جامع گرگان ومسجد جامعبابل  هر دو به صورت مسجد مدرسه از نوع حیاط مرکزی و مدرسه علمیه سلیمان خاندر ساری با حیاط مرکزی مستقل ساخته شده اند. مسجد مدرسه مدرسه چهار سوق در مجاوربازارقدیم بابل نیز به صورت حیاط مرکزی است ودر یک ضلع آن مسجد ودر ضلع دیگر آناطاقهای طلاب واقع است.ایوان سرتاسری در جلوی حجره های طلاب به عنوان یک فضای سرپوشیدهکه جا بجای هوا در آن تا حدی برقرار است، در طی ماهها گرم سال مورد استفادهطلاب قرار می گیرد. این ساختمان مربوط به دوره صفویه است ودر عهد قاجاریه تجدیدبنا شده است.

مصالح مورد استفاده وشکل کلی ساختمانمدارس در این سواحل همانند مساجد است وتنها تفاوت آن از لحاظ کالبدی، حجره ها(اطاقها) طلاب است که در دور حیاط مرکزی جهت اقامت طلاب ساخته شده است.

 

بازار


در کرانه دریای خزر به لحاظ رطوبتوبارندگی بسار زیاد ، راسته های بازار غالباً فاقد طاق هستند وفقط بام شیب دارحجره ها از دو طرف حدودی فضای بالای راسته هارا می پوشانند ودر هنگام بارندگی مانعاز ریزش باران بر روی عابرین می شوند.همچنین کف راسته های بازار معمولاً از دو طرفقدری به سمت وسط راسته شیب دارند تا آب باران به مجرای باریکی که از وسط راسته می گذردهدایت و نهایتاً به نهر ویا رودخانه ریخته شود.

در اقلیم معتدل ومرطوب این ناحیهاحتیاجی به طاق بر روی راسته ها نیست وپیش آمدگی بام حجره ها بر روی راسته ها جهتجلوگیری از خیس شدن عابران کفایت می کند.به علاوه اگر راسته ها طاق داشته باشند،جریان طبیعی باد در سطح شهر نخواهد توانست هوای مرطوب وسنگین در فضای بازار را جابجاکند.

در اینجا مانند سایر مناطق ایران ،بازار در مسیر خطوط ارتباطی واصلی شهر قرار دارد ومهمترین ابنیه مذهبی و خدماتیشهر در مجاور راسته های بازار قرار دارند.

در ازمنه قدیم، بام شیبدار حجره هایبازار مانند سایر ساختمانها با الیاف گیاهی مثل گالی ویا ساقه برنجپوشش    می شدند،ولی پس از ورود سفال به ایران ، برای پوشش بامبازار از این مصالح جدید وبا دوام استفاده گردید. در سنوات اخیر بام اکثر حجره هابا سفال یا شیروانی ویا هر دو این مصالح پوشیده شده است.

دیوار ها نیز مانند سایر ابنیه سنتیساخته می شدند وجهت جلوگیری از نفوذ رطوبت به کف حجره ها، معمولاً یک کرسی چینیبلند وگربه رو ویا سنگ چین در زیر حجره ها وجود داشته است.بازار ها مانند سایرساختمان ها  در این کناره ،فاقد زیر زمین هستند.

از جمله بازار های معروف در این منطقهمی توان از بازار رشت،لاهیجان،لنگه رود،بابل، ساری وگرگان نام برد.

 

کاروانسرا


تعداد کاروانسراها در سواحل جنوبیدریای خزر در مقایسه با سایر مناطق اقلیمی ایران نسبتاً کمتر است.در این سواحل بهسبب بارندگی زیاد، شرایط آب وهوای معتدل، آباد بودن کل منطقه، جمعیت نسبتاً زیادوبر خلاف سایر مناطق اقلیمی ایران، نزدیک بودن مراکز جمعیت ، جملگی باعث شده تانیازی به کاروانسراهای بین راهی به تعداد بسیار نباشد با توجه به کاروانسراهایباقی مانده مشاهده می شود که اغلب کاروان سراها در مسیر ارتباطی بین فلات مرکزی ایرانوشهرهای این سواحل بوده است.

همچنین مشاهده می شود که کاروانسراهانیز به تبعیت از فرم کلی کاروانسراها در مناطق گرم وخشک ایران، به صورت بنای باحیاط مرکزی ساخته شده است.در اینجا باید گفت که اگر چه فرم حیاط مرکزی با فضایمحور داخل حیاط که امکان کوران هوا در داخل اتاق ها واصطبل ها را کاهش می دهد، ازلحاظ اقلیمی برای این منطقه چندان مناسب نیست، ولی از جهت ایمنی وحفاظت از بنا درمقابل راهزنان ومهاجمان، فرم بسته و کاملاً محصور کاروانسرا منطقی وصحیح می باشد.

با وجودی که فرم کلی بنا کاملاً محصورمیباشد، ولی محل استقرار مسافران به صورت ایوان است وبه این ترتیب کوران هوا کهامری ضروری جهت تامین آسایش انسان در این اقلیم است ،تا حدی برای مسافران فراهمبوده است.

در این منطقه نوسان درجه حرارت در طیشبانه روز وهمچنین در طی سال نسبت به مناطق مرکزی  ایران بسیار کمتر است ولذااین ایوان ها میتوانسته در اغلب مواقع  سال مورد استفاده مسافران قرارگیرد.البته تعدادی اتاق نیز برای مواقعی که هوا سرد بوده ویا برای استفاده افرادمتشخص ساخته شده است.سکوهای داخل اصطبل ها نیز در مواقع سرد سال میتوانسته جهتاستراحت مورد استفاده افراد عادی قرار گیرد.

از لحاظ فرم قوس ها وطاق ها از قوسهای جناقی وطاق وتونیزه وطاق کلمبه برای احداث این کاروانسراها استفاده می شده وبهاحتمال بسیلر زیاد این کاروانسراها توسط معماران وبنایان شهرها فلات مرکزی ایرانساخته شده است.نوع مصالح مورد استفاده نیز بر خلاف مصالح بومی که عمدتاً چوبیوالیاف  گیاهی بوده، از مصالح پایدار مانندآجر وسنگ وملاتهای از نوع آبیمانند آهک وساروج که در مقابل رطوبت وبارندگی مقاوم می باشند، بوده است.

 

پل


در کناره جنوبی دریای خزر بجز سفید رود،اکثراً رود خانه نسبتاً کوچک هستند واز طول چندانی بر خوردار نمی- باشند.ولی در مواقعی که بارندگی برای چند روز متوالی به طور سیل آسا و لاینقطع ادامهدارد، همین رودهای کوچک تبدیل به دریایی از امواج خروشان می شوند و بالا آمدن آبرود خانه ها و نهرها باعث وارد آمدن خسارت به شهرها و روستاها می گردد وهر نوعارتباطی بین دو طرف رود خانه قطع می شود. به همین جهت اکثر پلها در این نواحیدارای خیز  (نسبت ارتفاع قوس به عرض آن) بسیار زیاد هستند وغالباً یک یا دو دهانهبیشتر ندارند.

وجود پایه های کمتر در بستر رودخانه،باعث ایجاد مجرای بزرگتری جهت عبور آب می گردد و به پایه های پل فشار کمتری واردمی شود. همچنین با ایجاد مانع کمتر در مقابل جریان آب، سطح آب رود خانه در پشت پلبیش از سایر قسمتها بالا نمی آید.

در مواردی که بستر رود خانه عریض بودهو امکان احداث پل بر روی یک ویا دو دهانه نبوده، تعداد زیادتری قوس می زدند وتاج پل را روی قرار می دادند، مانند پل محمد حسن خان بر روی رود خانه بابلدر جنوب شهر بابل(دوره قاجاریه) و پل زیبای آق قلعه بر روی رودخانه گرگان رود در20 کیلومتری شمال شهر گرگان (دوره صفویه).ولی باز در مورد این دو پل مشاهده می شودکه خیز دهانه این پلها نیز مانند سایر پلها در این کناره نسبتاً زیاد است.البتهاحداث قوس با خیز زیاد ودهانه عریض نسبتاً مشکل و پر هزینه است، ولی جهت حفظارتباط بین دو طرف رود خانه در تمامی اوقات سال وپایداری بهتر پل وجلوگیری از آبگرفتگی وبالا آمدن بیش از حد آب رودخانه در پشت پل وهمچنین امکان عبور قایق هاوکشتی های کوچک از زیر پل، اینکار امری ضروری بوده است.

ویژگی های طراحی در اقلیممعتدل و مرطوب

آب و هوای معتدل خزری

اين نوع اقليم جلگه هاي کناره دريا یخزر تا كوهپايه هاي شمالي البرز را شامل مي شود . در اين نواحي به دليل كمي فاصلهكوهستان و دريا رطوبت تجمع مي يابد كه بعنوان پيامد آن مي توان بارش هاي قابلملاحظه و دمواي معتدل را ذكر كرد.

توزيع مكاني ميانگين بارندگي ساليانهدر نوار ساحلی از غرب به شرق با كاهش همراه است در حاليكه توزيع زماني آن وضعيتيكمابيش منظم دارد حداكثر بارندگي در پائيز و حداقل آن در بهار اتفاق مي افتد.

در بررسي پارامتر درجه حرارت نيزمشاهده مي شود كه به دليل رطوبت نسبي بالا و زياد بودن تعداد روزهاي پوشيده از ابر، دماي هوا معتدل و دامنه دمايي محدود مي باشد كه اين وضعيت منجر به تابستانهايگرم و مرطوب و زمستانهاي معتدل با يخبندانهاي اتفاقي مي گردد.

اقليم معتدل و مرطوب مشخصات

بارش فراوان

رطوبت نسبي زياد

اختلاف درجه حرارت كم بين شب وروز

جهت گیری

عموما " شرقي - غربي با كشيدگيزياد مخصوصا" در نوارهاي ساحلي عموما" كشيدگي در مقابل جهت دريا و درمقابل نور آفتاب جنوب

مقابله با

رطوبت : افزايش كوران

باد غالب : باد غالب ا ز سوی غرب ميوزد

بازشوها

تناسبات زياد

وجود باز شوها در تمام جبهه هايساختمان

عدم وجود زيرزمين :به علت وجود رطوبتزياد و بالا بودن سطح آبهای زيرزمينی

پوشش سقف ها

شيرواني از جنس 1. ايرانيت 2. ساقه يبرنج 3. گالي و س 4. ورق هاي گالوانيزه

اجزای سقف شيروانی در شيوه ی سنتی آن

 

کرسی چينی

ايجاد كرسي براي جدا كردن ساختمان ازكف.

استفاده از فنداسيون نمايان و قرارگيري اجزا ءكف روي آن ها

 

 

ارتفاع و شيب سقف

ارتفاع سقف در ساختمان هاي نزديك بهدريا بيش تر از ساختمان هاي دور از درياست و به طبع آن شيب آن نيز بيشتر میباشد.

و علت واضح آن غلبه در مقابل بارانیاست که با توجه به نزديکی به دريا تشديد می گردد.

بافت

پراكندگی و وجود فاصله ميان ساخته ها

پراكنده بودن بافت به منظور ايجادكوران در فضاي ميان خانه ها و ساختمان ها است. در اين صورت هوا به راحتي در ميانخانه ها جولان می دهد و نياز به کوران را برطرف می نمايد.

http://lajourd.com/images/moderate-climate/7.jpg

بيان وجود ايوان

وجود ايوان به عنوان يک عنصر ويژه درخانه های اين اقليم جايگاهی خاص عرضه می دارد.

وجود ايوان را ميتوان ادامه ارتفاعگرفتن بنا از زمين در اين مناطق دانست که در دنباله ی مقابله با رطوبت زياد ايجادميگردد .

ايوان بيانی از برونگرايی خانه هایناحيه معتدل و مرطوب ايران (شمال کشور) بوده و عنصری است که مکان انجام فعاليتهای

بسياری از مردم اين اقليم ميباشد و بهواسطه اينکه در زير سقف بيرون زده شيروانی واقع ميشود از نفوذ باران نيز در امانبوده

و ارتباط دهنده فضاهای داخلی چوناتاقها ست که با وجود آن نيازی به ورود به حياط و رفتن به نقطه ای ديگر از فضاهای

خانگی نميباشد . با اشاره به اين کهاهميت اين موضوع در يک روز بارانی صد چندان می گردد.

http://lajourd.com/images/moderate-climate/10.jpghttp://lajourd.com/images/moderate-climate/9.jpg

بيان تلار ، بیانی از برونگرایی

تلار واژه ای است که در قاموس معماریا ي ن اقل ي م به عنوان فضا ي ی تراس مانند وجود دارد. ا ي ن فضا در طبقه های بالاي ی قرار داشته و چون ا ي وان مکانی برای انجام فعال ي ت های بس ي اری است که درمقا ي سه با فعال ي تها ي ی که در ا ي وان انجام می گردد در ارتباط کمتری با مح يط خارج و ح ي اط م ي باشد . فعال ي تها ي ی از جمله پذ ي را ي ی از مهمان (در فصولیکه هوا مطبوع ي ت دارد چون تابستان و بهار) ، صرف غذا ، استراحت و خواب و به طورکل م ي توان گفت عمده فعال ي تهای خانواده در فصول بهار و تابستان که هوا سرد نم يباشد در ا ي ن مکان رخ م ي دهدو اعضای خانه از رطوبت شد ي د به فضای ب ي رون پناهآورده و در اوج برونگرا ي ی به زندگی خو ي ش ادامه م ي دهند.

( واژهبالا خانه به اتاق و فضای پشت تلار اطلاق م ي شود..)

http://lajourd.com/images/moderate-climate/11.jpg

مصالح مصرفی

مصالح سبك با ظرفيت حرارتي پايين :چوب ، ساقه ي برنج

براي ساختمان هاي داراي سازه از مصالحبنايي با ظرفيت حرارتي پايين : بلوك سيماني ، سنگ ، ديوار چينه اي (مقاوم در برابررانش)

کوران

مهم ترين مسئله در ساختمان هاي نواحيمعتدل ومرطوب ايجاد كوران و مبارزه با رطوبت بيش از حد محيط است .

گشودگي ها به هدف ايجاد كوران تعبيهمي شوند.اين گشودگي ها به دو صورت مي توان بررسي كرد:

در دو ضلع متفاوت

در دو ضلع هم راستا

بايد در نظر داشت همانگونه که وجودگشودگی بسيار حائز اهميت است ، همواره توانايی ايجاد آن در هر ضلعی وجود نداشته وبرخی مواقع امکان ايجاد مشکل در يک ضلع توسط گشودگی وجود دارد.

در نتيجه موضوع بالا طراحی نقاطقرارگيری پنجره بسيار مهم است و اهميت آن در اين مناطق صد چندان می باشد و آن بهدليل صد چندانی اهميت کوران در اين اقليم است.

هرچه نحوه ی قرارگيری پنجره ها باعثگردش بیشتر هوا در يک فضای داخلی بگردد نشان از تعبيه پنجره به شيوه ی ايده آلدارد و البته اين موضوع با در نظر گرفتن سوی وزش باد در نقطه طراحی ساختمان صورتمی پذيرد.

http://lajourd.com/images/moderate-climate/17.jpg


همانطور که از شکل بالا بر ميايدزمانی که جهت وزش باد و راستای قرارگيری دو پنجره منطبق باشند گردش کمتری از هوارا در فضا خواهيم داشت و حالت خلاف آن باعث گردش بهتر ميگردد.

در هنگام برخورد باد با يک کالبد دوبعد ايجاد ميگردد يکی ضلعی که در آن فضا فشار ايجاد ميشود (علامت مثبت در شکل بيانآن است) و ضلعی که مکش در آن ايجاد ميگردد (علامت منفی در شکل بيان آن است) . ضلعیکه در آن مکش ايجاد ميشود ضلعی منفی بوده که در جهت دريافت باد هيچ نقشی بر عهدهندارد و در هنگام طراحی مکان پنجره ها بايد به اين نکته توجه نمود و گشودگی وسيعیدر آن قرار نداد . اين ضلع تنها ميتواند در بر گيرنده پنجره ای جهت خروج هوا باشدو بدين نحو در امر کوران مشارکت نمايد.

http://lajourd.com/images/moderate-climate/38.jpg

با توجه به در نظر گرفتن جهت باد ، ميتوانکوران را با عواملی شدد بخشيد در شکل زير با قرار دادن يک تيغه در ميان دو پنجرهشدت هوای ورودی را تشديد نموده و به دنبال آن کوران را تقويت مينمايد.

 
در این دو شکل دو پنجره در یک ضلعساختمان در جهت کوران قرار داده شده اما يک عنصر ميانی که در شکل پايين عنصرهايیطبيعی يعنی درختان ميباشند ، به عنوان يک مانع باد ورودی را تقويت مينمايند.

 

ايجاد يك گشودگي بزرگ در ديوا ر ؛ورود هواي خنك از پايين گشودگي و خروج هواي گرم ازبا لاي گشودگي

دو پنجره در راستاي عمودي يك ديواراما از يکديگر مجزا گشته اند

دو پنجره در دو ضلع متفاوت اتاق ،ورود و خروج هوا با توجه به جهت ورود باد

داکت
داكت وظيفه ي تهويه ي هوا در ساختمانرا به عهده دارد. علی الخصوص در مواقعی که توانايی ايجاد پنجره در ديوارها وجودندارد
و يا ساختمانی چند طبقه با فضاهایبزرگ و مرکزی داشته باشيم
داکت اين وظيفه را باجمع آوري هوايگرم و مرطوب ازكل ساختمان و انتقال آن به هواي آزاد انجام مي دهد.

نقطه انتهايی داکت به سقف منتهیميگردد و چون عنصر بلندی ساختمان را سوراخ و هوا را وارد و خارج میسازد.

در طراحی داکت نيز محل قرار گيری آن ،محلهای ورود هوا و نحوه ی خروج هوا از آن در طراحی بايد مد نظر قرار گرفته و بهبهينه ترين شکل ممکن ايجاد شود.

v


:: امتیاز: نتیجه : 0 امتیاز توسط 0 نفر مجموع امتیاز : 0

:: بازدید : 124
:: ارسال شده در: آرشیو کل , معماری و شهر سازی ,
:: مطالب مرتبط: خبر فوری , پست ویژه , دانلود رایگان کتاب نویفرت ۲۰۱۴ PDF دانلود رایگان کتاب نویفرت ۲۰۱۴ – کتاب نویفرت (Neufert) یکی از مراجع , چگونه از هک شدن سیستم جلوگیری کنیم؟ , آشنایی با رشته معماری داخلی به اعتقاد بعضی ها معماری مادر همه هنرهاست که تعاریف مختلفی از آن ارائه , نکاتی برای انتخاب رشته معماری!!! , شاخه های مختلف معماری کارشناسی ارشد معماری به 4بخش تقسیم میشه که هرکدوم از این بخشا خودشون دارای گر , مهندس معماری معرفی شغل، محیط کار، فعالیت های شغلی، شرح وظایف و ... مهندسی معماری برای شما است، اگر ... , معرفی رشته معماری , دانلود کنید: تصاویر پس زمینه ویندوز 10 با کیفیت 4K و Full HD , دستورات اتوکد همراه با مخفف آن , زیر گنبد کبود؛ تصاویری زیبا از سقف بناهای تاریخی ایران , فهرست موضوعات - علم و فن آوری - معماری و عمران , سخن اول.... مصالح دنیای خاص خود را دارند. با چگونگی قرار دادن آنها در کنار یکدیگر و نیز علائمی که از ط , محاسبه شیب زمین و شیب رمپ در این آموزش تصمیم دارم که نحوه محاسبه شیب زمین یا شیب رمپ را براتون توضیح , ورود به سیستم دانشگاه پیام نور https://reg.pnu.ac.ir/Forms/AuthenticateUser/main.htm برای دانشجویان عزیز دسترسی آسان لین , عکس های باور نکردنی از قبل و بعد ارایش مجموعه : آرایش صورت و زیبایی عکس های باور نکردنی از قبل و بعد , چگونه یک مرد ایرانی از هیچی به یک میلیاردر تبدیل شد مجموعه : مطالب جالب و خواندنی چگونه یک مرد ایرا , تصاویر زیبای هیئت‌ های قدیمی عزاداری , جملات و تصاویر عاشقانه ✔جـــــــــای دلـــــــم خـــــالـــــی✔ سَر بِہ زیر وُ ساڪِت وُ بـ ے בَس ,
نویسنده
نویسنده : ali tavakkoli
تاریخ : [جمعه 13 آذر 1394 ] [ 6:17]
تاریخ
ارسال نظر برای این مطلب

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:):(;):D;)):X:?:P:*=((:O@};-:B/:):S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟[حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی
آخرین مطالب ارسالی
خبر فوری تاریخ : دوشنبه 30 آذر 1394
پست ویژه تاریخ : چهارشنبه 22 مهر 1394
دانلود رایگان کتاب نویفرت ۲۰۱۴ PDF دانلود رایگان کتاب نویفرت ۲۰۱۴ – کتاب نویفرت (Neufert) یکی از مراجع تاریخ : چهارشنبه 06 بهمن 1395
پست فوری تاریخ : چهارشنبه 06 بهمن 1395
چگونه از هک شدن سیستم جلوگیری کنیم؟ تاریخ : چهارشنبه 22 دی 1395
Rozblog.com رز بلاگ - متفاوت ترين سرويس سایت ساز
user
progress عضو شويد

نام کاربری :
رمز عبور :

progress فراموشی رمز عبور؟

progress عضویت سریع
نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : *کد امنیتیبارگزاری مجدد
آمار مطالب آمار مطالب
کل مطالب کل مطالب : 930
کل نظرات کل نظرات : 4
آمار کاربران آمار کاربران
افراد آنلاین افراد آنلاین : 1
تعداد اعضا تعداد اعضا : 44

کاربران آنلاین کاربران آنلاین

آمار بازدید آمار بازدید
بازدید امروز بازدید امروز : 46
باردید دیروز باردید دیروز : 257
ورودی امروز گوگل ورودی امروز گوگل : 4
ورودی گوگل دیروز ورودی گوگل دیروز : 20
بازدید هفته بازدید هفته : 1,276
بازدید ماه بازدید ماه : 8,602
بازدید سال بازدید سال : 26,556
بازدید کلی بازدید کلی : 111,699

اطلاعات شما اطلاعات شما
آِ ی پیآِ ی پی : 54.226.253.34
مرورگر مرورگر :
سیستم عامل سیستم عامل :
RSS

Powered By
Rozblog.Com
Translate : RojPix.ir