close
تبلیغات در اینترنت
معماری مساجد

RZHGBFT

معماری مساجد

banner
جستجوگر پیشرفته



معماری مساجد در دوره های مختلف تاریخ ، بیانگر اعتقاد و بینش معماری هر عصر است . پایه و اصول طراحی مسجد ، ضمن اشاره به مواردی نظیر ساختمان مسجد و معماری عملكردی آن و توضیح جهت قبله ، اتصال صفوف ، آستانه ورود به شبستان ، كفش كن ، وضو خانه ، آستانه ورود به مسجد و صحن به بیان اساس سازه ای مساجدو ارتباط آن با مهندسی سازه می پردازد. از آنجا كه پژوهش حاضر تلاشی است رسمی در جهت تدوین ضوابط طراحی مسجد ، تشخیص اینكه در این مرحله خاص چگونه ضوابط در عمل می تواند كاربردی موثر در بهبود كیفیت طراحی مسجد داشته باشد خود از اهداف اولیه پژوهش به حساب می آید . خوشبختانه وزارت مسكن و شهرسازی در این زمینه تا به حال بیست آئین نامه ضوابط فنی تدوین كرده است ، كه این مباحث تحت عناوین ذیل است : مبحث اول : تعاریف . مبحث دوم :‌ نظامات اداری . مبحث سوم : حفاظت ساختمان ها در مقابل حریق . مبحث چهارم : الزامات عمومی ساختمان ها . مبحث پنجم :‌ مصالح و فراورده های ساختمانی . مبحث ششم :‌ بارهای وارده بر ساختمان . مبحث هفتم : پی و پی سازی . مبحث هشتم : طرح و اجرای ساختمان های با مصالح بنایی . مبحث‌ نهم :‌طرح و اجرای ساختمان های با بتون آرمه . مبحث دهم :‌ طرح و اجرای ساختمان های فولادی . مبحث یازدهم : اجرای صنعتی ساختمان ها . مبحث دوازدهم :‌ ایمنی و حفاظت كار در حین اجرا . مبحث سیزدهم :‌ تاسیسات برقی . مبحث چهاردهم :‌ تاسیسات گرمایی ، تعویض هوا و تهویه مطبوع . مبحث پانزدهم :‌ آسانسورها و پله های برقی . مبحث شانزدهم : تاسیسات بهداشتی . مبحث هفدهم :‌ تاسیسات لوله كشی و تجهیزات گاز طبیعی ساختمان ها . مبحث هجدهم : عایق بندی و تنظیم صدا . مبحث نوزدهم : صرفه جویی در مصرف انرژی . مبحث بیستم :‌ علائم و تابلوها . نكته در خور اهمیت دیگر اینكه ، بخش عمده مقررات آئین نامه ملی ساختمان ناظر بر مسائل مربوط به استحكام و ایمنی بنا اعم از ایستایی سازه ، ایمنی در مقابل آتش سوزی و مسائل فنی دیگر است اینگونه مقررات جنبه عام دارند و در مورد انواع ابنیه لازم الاجرا هستند . با در نظر گرفتن نكات مذكور ( و نیز نیت اصلی نهاد كارفرما در این طرح ) ، كه همانا ارتقای كیفیت طراحی بنای مساجد است ، در تنظیم این گزارش سعی بر این بوده است كه نوع مطالب و شیوه ارائه به نحوی باشد كه بتواند برای طراحان مسجد به عنوان راهنمای طراحی كاربرد داشته باشد . مطالعات نظری روی مبانی طراحی نشان می دهد كه در فرایند طراحی ، عمده ترین بخش و مهمترین نكته كه عامل تعیین كار است ، شكل گیری اطلاعات اولیه طرح است كه ضرورت ها و معیارهای گوناگون ( و گاه متباین ) موجود در برنامه پروژه را در كلیت واحدی به تعادل می رساند . از این رو اطلاعات موجود در یك راهنمای طراحی و شیوه ارائه آن كم و بیش ، پیش از هر چیز باید طراح را در شكل گیری طرح متناسب با موضوع و بستر پروژه یاری رساند . عمده ترین ویژگی های طرح و سازو كار آن به قرار زیر است : اطلاعات حاصل جمع جبری اطلاعات پراكنده و تحلیلی درباره موضوع و بستر طرح نیست . طرح مایه متكی به آگاهی ضمنی نسبت به ماهیت و كلیت موضوع طرح به عنوان پیكره ای واحد است ، نه شناخت علمی جزئیات آنها . به تعبیر دیگر ، در مرحله طراحی توجه و تمركز طراح بر كل است نه اجزای پراكنده . در روند تشكیل طرح كه روندی خلاقانه است ، طراح از میان عوامل درخور توجه و تاثیر گذار در طرح ، شمار معدودی را به عنوان عوامل تعیین كننده بر میگزیند و مبنای ایده پردازی خود قرار می دهد . انطباق دادن الگوی برگزیده با شرایط و ویژگی های بستر و موضوع طرح از ساز و كار های حاكم بر فرایند طراحی است كه آن را به فرایندی مبتنی بر قیاس بدل می سازد. پس از ذكر ویژگی های مذكور ، می توان چنین نتیجه گرفت كه: اطلاعات موجود در راهنمای طراحی باید بیشتر ناظر به كلیت طرح و مهمترین عنصر یا المان تشكیل دهنده آن باشد. ضوابط و معیار های ارائه شده در راهنمای طراحی بهتر است همراه با مثال ها ی نمونه های طراحی شده ارائه گردد تا طراح تحقق عینی آن ضوابط و معیار ها را در كلیت نمونه ها بیابد . هدف از توصیه های طراحی موجود در راهنما باید گسترش دامنه خلاقیت طراح و برآمده از خلوص نیت و تقوا باشد ، نه ایجاد موانع دست و پا گیر . در تنظیم راهنمای طراحی ، استفاده هرچه كمتر از نوشتار و پرداختن بیشتر به بیان تصویری و خلاصه كردن نمونه ها ارجحیت دارد . در ادامه باید به موضوع خاص مسجد مورد نظر پرداخت . پژوهش حاضر هدف و نیت روشنی را دنبال می كند و آن این است كه معماری مساجدی كه ساخته می شود از هر جهت با شان و محتوای عملكردی آن كه در درجه اول نماز جماعت مسلمانان است متناسب باشد . البته در مطلوبیت معماری مساجد عوامل گوناگونی دخیل هستند كه از آن جمله اند ، رعایت احكام فقهی نماز جماعت كه در مسائل طراحی مساجد تاثیر گذار است ، دقت در اجرای بنا ، كیفیت عناصر الحاقی و موقت ، رفتارنمازگزار در استفاده درست از فضا و نظایر آن . این دسته عوامل تاثیر و اهمیت زیادی دارند كه باید به آن توجه شود . یكی از عوامل تعیین كننده در مسیر äیل به هدف یاد شده ، طرح ساخت مسجد است . معماری و ساختمان مسجد : معماری مسجد را می توان از زوایای مختلفی نگاه كرد . در این بخش آن دسته از ویژگی های معماری مسجد كه آن را به نوعی از سایر بنا ها متمایز می كند مد نظر است و ضوابط و معیار های عام طراحی كه فارغ از موضوع و عملكرد خاص بنا در قالب ضوابط تدوین شده در اختیار است مفروض به حساÈ آمده اند ( به عنوان مثال ، ضوابط و مقررات ایستایی ، ضوابط وابسته به ابعاد و فضای لازم برای به كار گیری نمازگزاران ، مسائل عمومی تاسیساتی و به ویژه خروجی اضطراری و نظایر آن ) . در این فرصت به آن دسته ضوابط و معیار ها پرداخته می شود كه خاص مسجد و عملكرد آن است . لذا مهمترین عملكرد مسجد ، كه نماز جماعت به همراه مقدمات و شرایط وابسته به آن است به عنوان عامل تعیین كننده محور كار قرار گرفته است . معماری عملكردی مسجد : اولین کاربری مسجد برای عبادت ونماز است است ولی استفاده نمازگزاران از مسجد پس از اتمام نماز ادامه می یابد. به علاوه ، سخنرانی ها ، عزاداری ها و كارهای فرهنگی جنبی در مساجد نیز باید مد نظر باشد . برخی از قسمت های این فصل به ابعاد شهری بر می گردد : صدای اذان مسجد چه بردی باید داشته باشد ، حداكثر فاصله زمانی بین شنیدن اذان و رسیدن به مسجد چقدر است ، و نظایر اینها . محل اقامه نماز جماعت معمولا شبستان است ، بجز مناطقی كه در گرمای هوا ، شب ها معمولا نماز در صحن حیات اقامه می شود . نماز جماعت احكامی دارد كه ناظر به صحت برگزاری آن است . اما از میان احكام یاد شده چند حكم در شكل گیری و معماری تاثیر تعیین كننده دارند . در زیر به این دسته احكام و آثار آنها در شكل گیری معماری مسجد اشاره می شود . اعتقاد و بینش معماری جهت قبله - اتصال صفوف آستانه ورود به شبستان - کفش کن وضو آستانه ورود به مسجد اساس سازه ای مساجد اعتقاد و بینش معماری بنای مسجد در بردارنده رسالت دینی و اجتماعی است و در واقع همچون آینه ای است كه شرایط اجتماعی عصر خود را منعكس می كند . معماری مسجد به گونه ای مسیر تحولات و تغییرات ایجاد شده در شیوه زندگی جوامع مسلمان را نشان می دهد ، و نمایانگر عمق برداشت های فرهیختگان و سازندگان هر زمان از جوهره ذهنیت و ایمان جامعه مسلمان معاصر آن است . از این حیث بنای مسجد می تواند جایگاه و درجه تمدن و همچنین میزان و ماهیت جهان بینی مسلمانان هر عصر را پیش چشم قرار دهد . معماری مسجد افزون بر اینها بر اركان معرفتی دیانت اسلام تكیه دارد و به پشتوانه همین معرفت است كه معمار بنای مسجد به ابعاد و درجات ذهنی جامعه زمان خود درك و بر آن احاطه پیدا می كند و در می یابد كه آنچه در بدو امر معماری مسجد را توصیه می كند ، اصالت موضوع و منطق وجودی آن است و نه صرفا زیبایی آن ، كه در بعدی جداگانه در خور بحث و بررسی است . معماری مسجد ، علاوه بر این از نظم اجتماعی و محل استقرار خود الهام می گیرد و تجسم این نظم در كالبد ساختمان مسجد به ابتكار و توانایی معمار طراح آن وابسته و نیازمند است . • نظم فكری گذشتگان و دیدگاه ها و نو آوری های آنها ، با گذر از لایه های نیروی ابتكارات معماران عصر است كه در قالب مبانی فكری جدید و امكانات فناوری های زمان حال ریخته می شود و نظم و نظامی تازه – و در نتیجه جلوه ای جدید – را به منصه ظهور می رساند . مفهوم و جوهره همین نظم و نظام تازه است كه خصلتی جاودانه پیدا می كند . • معماری مسجد باید نیروی تعقل و خرد انسان سازنده و هوش و ذكاوت او را در قالب های معمارانه بریزد ، به طوری كه بنای مسجد بتواند اعتلای روح و سیر عرفانی به سوی كمال و ظرافت و خشوع عبادی را در عمق وجود انسان مسلمان پرورش دهد . • معماری مسجد اگر بخواهد به عنوان اثر هنری مطرح شود ، باید بتواند عصاره انواع مفاهیم هنر را كه در ذهنیت بشری متبلور است در خود جمع سازد و آنها را ارائه كند. • در معماری مسجد گذشته و حال و آینده ، با زندگی و فرهنگ جامعه یگانه می گردد و جوهره آن به طور همزمان در بعد تمامی این جنبه ها صورت وقوع پیدا می كند و متجلی می شود . • اساسا معماریی كه با جلوه های فرهنگی جامعه هم رویداد نباشد ، وجود ندارد و معماری زمان حال تنها وقتی وجود پیدا می كند كه مجموعه برداشت های ما از معماری گذشته و شمایی از آینده را در خود جمع داشته باشد . • در فرهنگ و همزیستی و هم رویدادی جلوه های ماندگار معماری گذشته ، ما حق نداریم در قالب های شناخت و معرفت امروزی خود آنها را صرفا متعلق به گذشته بدانیم ، چرا كه این جلوه ها همه به امروز نیز تعلق دارند چنانكه مجموعه ی آثار گذشته و حال ، خود نیز جملگی به آینده تعلق خواهند داشت . • تاثیرات آنچه كه در حیات واقعی ساختمان های مساجد اتفاق افتاده ، بسیار شگفت آور است و گاه به عنوان تجربه هایی بسیار غنی و عبرت آموز در زندگی انسان های نسل های بعد نیز جریان پیدا می كند . نسل هایی كه در دوران كوتاه عمرشان ، در هر برهه از زمان ، و بر هر كشور و شهر و نقطه ای از كره زمین كه باشد ، بر یگانگی و هم رویدادی جلوه های گذشته و حال و آینده معماری مسجد صحه می گذارند. و انسان خردورز هر دوره ضمن آنكه مدعی است در حال زندگی می كند ، اغلب با كنجكاوی و حیرت ، در هنگامه این آمیختگی و همواره در كانون شگفتی های آن ایستاده است . • با تعبیر پیش گفته ، به سهولت می توان به این نتیجه رسید كه نبض عنصر ماندگار و زنده فرهنگ و معماری گذشته ، در عصر ما نیز تحرك و تپش دارد و چشم اندازهای حال و آینده زندگی ما را جذاب تر و با شكوه تر و پر شوكت تر می كند . • با توجه به مباحث مذكور در پاسخ به این پرسش كه ار نظر فرهنگی ، معماری گذشته و حال كدامیك ارجحیت دارد ، می توان به این نكته دست یافت كه این ابعاد و ویژگی ، ملاك و معیار سنجش ندارند و به عبارت بهتر سنجش ناپذیرند ، چرا كه یگانه اند . شاید از همین روست كه گفته شده است : لازمه برخورداری ، حضور توامان در جلوه های گذشته و حال آنست و باز از همین روست كه معماری به طور اعم – و معماری مسجد به طور اخص – باید با یاد و خاطره رفتگان • فرهیخته و رویكردی صمیمی و آشنا با آیندگانی كه در راه اند شكل گیرد . بدین معنا معمار بنای مسجد در عرصه اینكار در انچه كه شده و آنچه كه خواهد شد یكجا دخالت خواهد داشت . • معمار امروز می تواند در ساخت و ساز نسل های آینده حضور داشته باشد ، و برای درك . تعمق آثار گذشته نیز قادر نیست آنگونه كه باید خود را در شرایط آن زمان قرار دهد . بنابراین در تلاش ذهنی پر شور خود ، تنها با نوعی هم رویداد كردن گذشته و آینده ، با زمان حال است كه می تواند به پاسخ های آرمانی طرح خود نزدیك شود . • پایه گذاران اصول معماری ساختمان مذهبی در واقع چæنان پیامبران هستند ، و نوابغ هنری تنها با اتصال و اتكا و مبانی عبادی و اÏیانی پیامبران ، موفق به آفرینش آثار بدیع و افتخار آمیز در این زمینه شده اند . چنین آثاری به واقع در طریق رهایی از تاریكی ها و میل به شفافیت ها و تابش انوار ایمانی به طور موثر ایفای نقش كرده اند . از این رو در معماری مسجد استاد سازنده شخصیتی است كه بیش از همه دل در گرو " او " ( لا اله الا هو ) داشته باشد . • الف . جهت قبله • از اولین نكات برای اقامه نماز ، تشخیص جهت قبله است برای ایستادن به سمت آن ، از این رو فضای شبستان لازم است در نشان دادن سمت قبله خوانا باشد . این امر مهم از طریق عنصر شاخص محراب در دیواره سمت قبله تامین می گردد . معمولا انحرافی كه در اثر زاویه قبله از شمال و جنوب ایجاد می شود ، می بایست به نحو مطلوبی در طرح مستهلك گردد كه صفوف نمازگزاران با دیوارهای طرفین جهت عمود داشته باشند . • ب . اتصال صفوف • از شرایط صحت اقامه نماز جماعت ، اتصال نمازگزار از جلو یا از یك پهلو به صف نمازگزاران است ؛ به این ترتیب كه فاصله هر نمازگزار با پهلویی یا روبرویی به حدی باشد كه نمازگزار دیگری بین آنان نتواند جای بگیرد . اگر نماز جماعتی قرار باشد در چند تراز مختلف برگزار شود ، شرط اتصال صفوف این است كه امام جماعت پایین تر از مامومین باشد . • سرانه نمازگزار در شرایط عادی حدود 0.6 متر مربع می باشد. • برای نمازگزاران باید از طریق تشكیل صفوف جماعت با امام ، احساس حضور در جماعت وجود داشته باشد . لذا شكل شبستان نباید به گونه ای باشد كه بعضی از نمازگزاران از مجموعه پرت و جدا افتند و یا در سایه ستون های قطور یا پشت دیواره های حایل و موانعی از آن دست قرار گیرند . این امر در مواقعی كه ناچار از طرح نیم طبقه و یا طبقات هستیم حساسیت بیشتری می یابد .لذا تعبیه جان پناه های مشبك در جهت ایجاد احساس حضور در فضای واحد جماعت توصیه می شود . • در همین زمینه ، عرصه ای كه برای خانم های نمازگزار پیش بینی می شود ( چه همسطح ، چه با اختلاف سطح با آقایان ) مناسب تر است از كه در صورتی كه شرایط اجازه دهد از پهلو نیز اتصال داشته باشد ، تا در مواقعی كه جمعیت آقایان نمازگزار كم است اتصال صفوف ممكن باشد . ارتفاع نیم طبقه از تراز شبستان نباید به حدی باشد كه این احساس حضور خدشه دار شود . برای این حد نمی توان عدد روشنی تعیین كرد چرا كه به متغیر های زیادی چون شكل و اندازه و تناسبات شبستانی بستگی دارد . • تراز محراب امام جماعت باید از كف شبستان و حتی فضاهای جنبی پایین تر باشد ، كه در این صورت توسعه صفوف جماعت به فضاهای جنب شبستان در مواقع كثرت نمازگزاران با اشكال مواجه نگردد . • هندسه و شكل شبستان باید به گونه ای باشد كه با رعایت احكام اتصال صفوف ، حتی المقدور هیچ مانعی برای تشكیل صفوف نمازگزاران وجود نداشته باشد . • ج . آستانه ورود به شبستان • چون صفوف جماعت باید به تدریج از سمت محراب تشكیل و تكمیل شود و نماز خواندن در مقابل در و درگاه كراهت دارد ، محل ورود به عرصه جماعت بهتر است در درجه اول از سمت مقابل قبله پشت سر نمازگزاران و سپس از طرفین باشد و ورود افراد تازه وارد باعث عدم حضور قلب نمازگزاران نگردد . • د . كفش كن • از ضروریات دیگر ، موضوع كفش كن و ازدحام در مواقع ورود و خروج است . مهم ترین مسئله در مورد جا كفشی موقعیت و شكل استقرار آن در مسیر رفت و برگشت نمازگزاران است ، به نحوی كه در حفظ بهداشت و طهارت شبستان ، به خصوص هنگام خروج نمازگزاران ازدحام ایجاد نشود . • اگر ضرورت هایی نظیر شكل و موقعیت و اندازه زمین ایجاب كرد كه جا كفشی در داخل شبستان قرار گیرد ، اصول یاد شده باید با حساسیت بیشتری رعایت گردد . وجود جا كفشی در داخل شبستان تا شعاعی از سطح شبستان را برای • اقامه نماز نامطبوع می سازد . سعی در رعایت این نكته و جدا سازی نسبی عرصه نماز از سطوح عملكردی مختل كننده از ضرورت های مهم طراحی است . در این مورد هرچه همپوشانی عرصه های غیر نماز و گوشه هایی كه مناسب نماز نیست ( مثل حوزه ورودی ) بیشتر باشد ، عوامل مختل كننده عرصه نماز كمتر خواهد بود . • جا كفشی برای مواقعی كه شبستان با حداكثر ظرفیت ممكن كار می كند سطح زیادی را اشغال می كند كه در سایر مواقع بدون استفاده می ماند لذا وجود گزینه های دیگر در كنار جا كفشی به استفاده بهینه از فضا یاری می رساند. سطح • و مقدار جا كفشی بهتر است بر اساس تعداد نمازگزاران در وضعیت مطلوب محاسبه گردد نه بر اساس ظرفیت حداكثر شبستان . • از آنجا كه اهل تسنن تمام زمین مسحد را پاك و مطهر می دانند، نمازگزار قبل از ورود به صحن كفش هایش را می كند . چه نماز در صحن و چه در شبستان . در اینصورت هم باز باید به ازدحام ، تراكم كفش ها و بهداشت فضا توجه شود و انجام كار نیز تا حد امكان تسهیل گردد و همچنین شفافیت بین فضای صحن مسجد و شبستان حفظ شود كه صحن شبستان حتی المقدور به هم پیوسته به نظر آیند . • نظر به تنوع زیاد موقعیت ، منطقه ، اقلیم ، اندازه زمین و خواسته های كارفرمایان ، یك راه حل واحد ضرورتا جواب مناسبی برای همه جا نخواهد بود از این رو تشخیص راه حل های بهینه به عهده ابتكار و خلاقیت طراح است. • و . وضو • در انتخاب موقعیت عرصه وضوی آقایان و خانم ها باید به برخی نكات دقت كرد : رفت و آمد ها تلاقی نداشته باشند ، محدوده ها به نحوی باشند كه حریم ها حفظ شوند و خانم ها به آسودگی برای وضو مهیا گردند ، وضو بسازند و پس از وضو ساختن نیز بتوانند بی مانع به شبستان برسند . به علاوه حتی الامكان می بایست جهت باد و قرار گیری سرویس ها نیز در نظر گرفته شود . • در كنار وظیفه اصلی وضوخانه كه ایجاد امكان وضو گرفتن است ، ظرایف دیگری نیز باید مورد توجه باشند . از آن جمله اینكه برای وسائل همراه نمازگزار مثل كیف و كتاب ، چتر و كلاه ، و نیز لباس هایی كه هنگام وضو كنده می شوند باید تمهیدات مناسب اندیشید ، به نحوی كه این وسائل خیش نشوند و مراقبت از آنها نیز در حین وضو امكان پذیر باشد ( نظیر چوب لباسی ، سكو ، طاقچه و تدابیر ابداعات دیگری كه بوسیله طراح اندیشیده می شود ) . • وضوی اهل سنت با شستن پا همراه است كه این باید در طراحی وضوخانه مساجد ایشان مد نظر قرار گیرد . كه البته استاندارد های خاص خود را دارد . پیش بینی چنین امكانی هر جا كه شرائط اجازه دهد برای همه مساجد توصیه شدنی است . • در انتخاب مصالح كف وضوخانه باید دقت كرد كه به راحتی قابل شستشو باشد ، لیز نباشد ، حتی المقدور از رنگ های روشن كه با كوچكترین خاك و گلی همیشه كثیف به نظر می آید پرهیز گردد و البته بی دوام و آسیب پذبر نیز نباشد . • همانطور كه امام در جماعت موظف به رعایت اضعف مامومین است ، بنای مسجد نیز لازم است رعایت حال اینگونه افراد را بكند . از جمله توصیه می شود كه حتی المقدور از اختلاف سØح بی جا و غیر Öروری در بین عرصه های مرتبط با نماز پرهیز گردد ، مگر اینكه مضیقه خاص یا دلیل محكمی وجود داشته باشد كه در آن صورت نیز لازم است تدابیر جبرانی اندیشیده شود . تعداد شیر های آب در وضوخانه بر اساس تعداد نمازگزار تخمین زده می شود و بهتر است در طراحی وضوخانه و تاسیسات آن از شیر های تك لوله استفاده كرد ، به نحوی كه در هر فصل از سال و مطابق با دما قابل تنظیم باشد . • ه . آستانه ورود به مسجد • آنچه ذكر گردید مروری بود بر ویژگی های اصلی فضاهایی كه ظرف انجام مراحل مختلف نماز جماعت یعنی ورود به مسجد ، تطهیر و وضو ساختن ، كندن كفش ، پیوستن به صف نمازگزاران ، و بالاخره اÞامه نماز هستند . در ادامه به عناصر كالبدی اصلی كه در عرف ساخت مسجد به عنوان عناصر تشكیل دهنده بنای مسجد بر شمرده می شوند اشاره می گردد . • صحن . در مسیر نزدیك شدن نمازگزاران به شبستان معمولا صحن قرار می گیرد . این فضا وظایفی را به عهده دارد كه در نمونه های موجود به شكل و درجات مختلف به انجام می رسند . از جمله آن وظایف اینهاست : كمك به قرار گیری طرح در بستر خود ، جمع كردن عملكرد ها و عناصر متعدد و متنوع در كلیتی واحد ، كمك به توسعه صف نمازگزاران یا استقرار مستمعین در مواقعی كه به هر دلیل شبستان از جمعیت پر می شود ( مثل نمازهای خاص یا مراسم اعیاد و وفیات ) ، فاصله گذاری ضروری بین فضا های ورودی ، وضوخانه ، شبستان ، و بالاخره ایفای نقش مبدل بین فضای صحن و شبستان . در نمونه های موجود صحن در دو صورت دیده می شود : • الف – صحن به صورت گسترده بنای شبستان را در بر می گیرد و شبستان همانند كوشك در بخشی از عرصه صحن استقرار می یابد . در این حالت سطح صحن به تناسب شكل و موقعیت آن برای عملكردهای مختلف به خصوص دسترسی ها ساماندهی می گردد . • ب – صحن دارای بدنه ای كامل است و فضایی درونی را می سازد كه حیاط مسجد شكل می گیرد . و البته حیاط با رواق مطلوبتر است . در طراحی حیاØ می بایست برخی نكات توجه گردد : تاثیرات مثبت فضای حیاط بر روحیه ی نمازگزار در آماده ساختن وی برای عبادت و فراغت از شهر و هیاهوی آن ، كه نباید تضعیف كردد ؛ بدنه های حیاط بهتر است به عملكرد هایی اختصاص یابند كه با نماز سنخیت داشته باشند و به حیثیت و شان حیاط بیفزایند ( نظیر ایوان ، رواق ، كلاس ، ورودی ، كتابخانه ) . • چنانچه ضرورت حكم به همجواری عملكردهای دیگری با حیاط مسجد داد ، باید تمهیداتی اندیشید تا این همجواری حیاط را از یكدستی و یكپارچگی نیاندازد ؛ و باید به شكلی در همجواری با صحن سامان یابد كه با این معنا سازگاری داشته باشد و به یكپارچگی طرح از نظر فرم عملكرد و معنا كمك كند . • عوامل و اجزای كالبدی مسجد كه در زمان گذشته مورد توجه طراحان و معماران بوده و فضای دلپذیری را برای حÖور در مسجد فراهم می آورده اند ، این ها هستند : • پیش ورودی و هشتی . دالان . رواق و صحن ( حیاط ) . حوض یا آب نما . ایوان . شبستان . گنبدخانه ( گنبد ) . مقصوره . محراب . مناره ( گلدسته ) . • همچنین توجه به بدنه ها و حجم خارجی مسجد . جایگاه نماد ورودی در بدنه های خارجی . تنوع عرصه ها و فضاهای داخلی . درجه بندی و ارزش گذاری فضاهای داخلی . هندسه به كار برده شده در همكف شبستان و مقاطع و عناصر فضایی . استخوان بندی و ساختار . • اساس سازه ای مساجد • امروزه علم مهندسی ساختمان بسیار گسترش یافته است ، به طوری كه شاخه های زیادی با آن مرتبط است . از آن جمله می توان مهندسی سازه را ذكر كرد . فلسفه وجودی این بخش از مهندسی آن است كه اعضای قسمتهای مختلف ساختمان بر اساس طرح مهندس معمار ، محاسبه می شود و وضعیت تحلیل هر یك از اعضا و نهایتا مصالح مورد نیاز در اجرای طرح را نیز معین كند . بدیهی است مهندس سازه دÑ طرح اعضای ساختمان به عوامل مختلف كه به نحوی از انحا بر اعضا تاثیر می گذارد توجه می كنند و با تحلیل این عوامل طرحی جامع برای كاربرد مصالح ارائه می دهد و نهایتا اصول سازه ای بنا را معین می كند . همانطور كه در مقدمه ذكر شد ، مهندسان مسلمان باید به طراحی و اجرای مسجد آشنا باشند و از عهده آن بر آیند . در مورد مهندس سازه نیز همین گونه است . • مهندس سازه باید بداند كه مسجد چیست و چه اهدافی در طراحی و ساخت مسجد مورد نظر است . وی باید بداند مسجد یكی از نمادهای مشهور جامعه اسلامی است و باید برای نسل ها ، پا بر جا و استوار باشد . بنابراین در طرح سازه ای مسجد ، ضرایب اطمینان بالاتری مورد نیاز است و تحقیقات لازم باید بسیار ریشه ای باشد تا سازه مورد نظر استحكام و دوام بیشتری داشته باشد . در خصوص رعایت مسائل مربوط به سازه در ادامه مطالبی به اختصار آورده می شود : • 1 – تحقیق و آزمایش های زمین شناسی و خاك شناسی به طور دقیق و وسیع انجام شود تا وضعیت زمین و خاك به درستی بدست آید . • 2 – كلیه بار های وارد بر اعضا محاسبه شود و اعضا با ضرایب هرچه دقیق تر طرح گردند . • 3 – سعی شود كه تلفیقی مناسب بین طرح معماری و اندازه های محاسباتی به وجود آید تا طرح جامع معماری و اساس سازه ای با هماهنگی كامل رعایت شود . بدین منظور مشاوره و ارتباط بسیار نزدیك طراح و محاسب ضروری است . • 4 – نقشه های اجرایی ، دقیق و كامل ترسیم شوند و به موقع مورد استفاده قرار گیرند . • 5 – با مد نظر قرار دادن روش های اجرای اصولی در تمام موارد از مصرف مصالح غیر استاندارد و نا مرغوب جدا پرهیز شود . • 6 – آزمایش های لازم قبل از عملیات با دقت و منطبق با آئین نامه های معتبر انجام گیرد . • 7 – در اجرای سازه های فلزی ، اجرای شاخك گذاری و ایجاد اتصالات لازم برای كلاف سازی و اصول زیر بندی نماها با دقت و بر اساس اصول انجام شود . • 8 – در اجرای سازه های بتنی برای زیر بند سازی نماها باید از میلگرد مطمئن با قطر كافی استفاده گردد و هنگام پیوند میلگرد با سازه مورد نظر ، سر میلگرد در جوار قالب تا داده شود . در اینصورت قالب میلگرد تا شده به آرامی راست می شود ، و زمینه برای اتصالات در كلاف سازی جهت نماها فراهم می آید . • در سازه های نیم اسكلت بتنی دارای شناژ های عمودی و افقی ، موارد اجرایی اتصالات با استخوان بندی بنا برای پیوند اسكلت نما سازی را می توان مانند نكات مطرح شده در ساختمان های بتنی به وجود آورد . • امروزه در بعضی موارد عمل شكل دادن به اسكلت بتنی ، در قالب بندی شكل گیری و مادگی ( مقعر و محدب ) و در طرح های مختلف هندسی انجام می شود . به خصوص در مواردی ، انواح رسمی بندí ها و حاشیه كشی بر اسكلت بتنی را با دورهای جالب قوسی در قالب بندی ها به وجود می آوردند تا بعد از بتن ریزی و دكفره كردن قالب ( باز شدن قالب ) نیز اشكالی در اسكلت بتنی پدید نیاید . این كار از ویژگی های كارهای هنری بر روی بتن به حساب می آید . • اجرای فرم دهی به اسكلت بتنی ، در زمینه كارهای بتنی دارای نمای اكسپوزه كه در نوع خود جالب و گاهی بی مانند است . اصالت اصل نماسازی در كار های معماری اسلامی از ضابطه خاص خود پیروی می كند . بنابراین با تعصب خاص نسبت به این ضوابط و استفاده و بهره گیری از آنها ، چه در سازه های ماسونری ( آجری ) و چه در سازه های فلزی و نیمه اسكلت بتنی و تمام اسكلت بتنی با روش میلگردهای مهاری مقاوم . تسمه كشی . نبشی كشی و سایر اتصالات است كه اصل و اساس زیربندی كارهای تزئینی معماری اسلامی و اسكلت و استخوان بندی كامل بنا به وجود خواهد آمد . • در سازه های فلزی اجرای كلاف بندی و زیر سازی ، اسكلت نماسازی نیز بوسیله اتصالات و جوش كاری اصولی و بسیار مطمئن و بار بر قابل اجراست . با استفاده از اتصالات ذكر شده در سازه های فلزی می توان كارهای زیادی انجام داد . از جمله زیر بندی نماسازی ها بسیار شگرف و زیبا تحت اصول مبانی نماسازی برای زیر بندی و تیغه كشی برای كارهای گچ بری ؛ خطوط مختلف گچی و همچنین بدون زیر بندی تیغه بوسیله گلچین معقلی ، خطوط بنایی و معقلی ؛ كارهای بسیار زیبای كاشی معرق ؛ پنجره های معرق مشبك سازی ها ؛ مقرنس بندی ؛ رسمی بندی ؛ یزدی بندی ؛ گونه سازی ؛ طاسه سازی ؛ محراب سازی و پیشخان سازی هاست . همچنین می توان با ساختن جداره ای سبك و با ضخامت بسیار كم و مقاوم با فاصله ای از اسكلت و استخوان بندی از بنا و با اتصالات مقاوم و كلاف پوششی كاذب به وجود آورد . • این اجرا وسیله اتصالات اصولی با بینش كافی طراحی و سپس انجام می شود . • از آن جمله می توان به نحوه اجرای گنبد با ( سازه فلزی ) اشاره نمود : • معمولا گنبد بر روی چهار ستون قرار می گیرد ستون ها با در نظر گرفتن ارتفاع مورد نظر ، كلاف مربع شكل ایجاد می كنند (a) بر روی دهانه ستون ها ، چهار خرپا قرار میگیرد كه باعث می شود این مربع به هشت ضلعی در ارتفاع بالاتر (b) تبدیل شود ( این ارتفاع ناحیه شكنج را تشكیل می دهد كه در چهار كنج فیلپوش هایی ایجاد می كند .) یك حلقه هشت ضلعی بر روی خرپا ها قرار می گیرد (c)‌ كه شرایط لازم برای قرارگیری ساق گنبد ایجاد شود . ساق گنبد به ارتفاع مورد نظر می رسد (d) و سپس پروفیل های قوس گنبد كه قبلا اجرا شده به روی ساق نصب می شود (e) . • ( گنبد مساجد الحمید شهر جدید گلبهار و شهر جدید بینالود از جمله مساجدی است كه با استفاده از این شیوه ساخته شده است . ) • بدیهی است با رعایت نكات یاد شده و استفاده از تجربه های اجرایی اصولی و تجربه افراد مجرب می توان بنایی را اجرا كرد كه دارای بیشترین عمر مفید و بهره دهی دراز مدت باشد . این مسئله در ساخت مسجد بسیار مهم است . چرا كه بنای مسجد ، بنایی ماندگار است . برای مثال باید مجددا به مساجد به جا مانده از روزگاران گذشته اشاره كنیم كه هنوز هم قابل استفاده اند . مسجد فهرج یزد در زمان سعید ابن عثمان و در نیمه نخست قرن اول هجری از خشت ساخته شد . ستون ها و پایه های ستبر باربر ( پیل پایه ) و قوس های بكار رفته در این مسجد بیشتر ساسانی است ، ارتفاع دیوار ها تا حدی كوتاه و پوشش طاف ها پوشش گهواره ای آهنگ است . گلدسته خشتی الحاقی آن از دوره سلجوقی می باشد ، كه فقط كف پله های آن از آجر بزرگ استفاده شده است در انتهای گلدسته ، كنگره هایی كه تداعی كنگره های سنگی از آثار تخت جمشید را می نماید . پوشش داخلی اندود كاهگل و گچ كاری و تعدادی گلهای گچ بری شده برجسته در تركیب گلهای رزاس هخامنشی ، تزئین سازه داخلی مسجد را به وجود آورده است . نمای خارجی این مسجد ، اندود كاهگل ریگ است . این مسجد حیاØ محدودی دارد . این اثر بسیار ارزشمند خشتی ، از صدر اسلام تا كنون همواره مورد استفاده نمازگزاران بوده است . • دیگری مسجد جامع اصفهان است كه به حق موزه كاملی از هنر معماری به شمار می آید . نشانه های معماری اسلامí ایران موجود در این مسجد كه از ادوار مختلف از صدر اسلام تا كنون بر جا مانده ، نمایانگر بسیاری از ارزش های معماری این سرزمین است . مسجد امام اصفهان نیز مسجدی منحصر به فرد در دنیای معماری است ، با ویژگی های بی نظیر خود مانند " پژواك " صدای زیر گنبد آن كه در قدیم برای پخش خطابه خطیب مورد استفاده بوده است . • مسجد شیخ لطف الله ، مسجد سید اصفهانی ، مسجد ایلخانی اصفهان ، مسجد گوهرشاد مشهد ، مسجد جامع كبیر یزد ، مسجد اردستان ، مسجد جامع عتیق شیراز و آثار بسیاری كه برای شرح هر یك باید كتابی نوشت نیز از جمله این آثارند . • این آثار بسیار محكم و اصولی اكنون به دلیل زیبایی و استحكام توجه محافل معماری و هنری بین المللی را به خود جلب كرده اند . بنابراین می توان گفت كه این آثار متعلق به دنیا و بشریت است . از این رو برماست كه مساجد امروزی را از جهت استحكام و نماسازی در مقیاسی اصولی بنا كنیم تا روزگار درازی پا بر جا و استوار و قابل استفاده باشند . • گرایش به معماری مدرن معنویت مساجد را کمرنگ می کند معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد با بیان اینکه از نظر روانشناسی معماری مساجد در انسان ایجاد آرامش کرده و نوعی تعادل روحی و روانی را برای وی به ارمغان می آورد، گفت: طی سالهای اخیر به دلیل گرایش به تجدد و معماری مدرن، مساجد از معماری سنتی فاصله گرفته اند که این روند دوری از معنویت را در پی داشته است . • محمدرضا کارگر معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه معماری مساجد کارکرد خاص و ویژه ای دارد، اظهار داشت: از آنجایی که مساجد نقش مؤثری در برگزاری نماز و تقرب به سوی خداوند متعال دارند، معماری آنها نیز در این امر نقش به سزایی ایفا می کند. • وی با اشاره به اینکه از نظر روانشناسی معماری مساجد در انسان آرامشی ژرف و عمیق ایجاد می کند، تصریح کرد: این آرامش دستیابی به نوعی تعادل روحی و روانی برای انسانی که در جامعه امروز زندگی می کند را موجب شده و به ارتباطی میان خالق هستی، طبیعت و خود برقرار می شود . • معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد افزود: کسانی که دارای همت عالی و اراده ای قوی هستند به این اماکن آمده و نوعی ارتباط با آن برقرار می کنند، اما برای کسانی که تعادل کامل ندارند و به شرایط خاص تکامل دست نیافته اند، باید فضایی ایجاد کرد تا با تغییر در روند معماری مساجد عبادت آنها بسیار مناسبتر از گذشته باشد. • وی یاد آور شد: قبل از دوران تجدد همه کارها و شغلها مسائل خاص خود را داشتند، همه مشاغل مقدس بودند به ویژه کسانی که به معماری و ساخت مساجد و بنای آن اقدام می کردند زیرا آنها با ذکر و دعا ساختمان مسجد را می ساختند. اما در دوران بعد از تجدد از این ضوابط و معماریهای اصیل سنتی فاصله گرفتیم و حتی به معماری مدرن نیز متصل نشدیم بلکه در فضایی فی ما بین ایستادیم، به طوری که نه اصالت خود را حفظ کردیم و نه فضای مدرن را درک. • معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی استان یزد به ساخت مسجد در دوران معاصر اشاره کرد و اظهار داشت: امروزه شاهد هستیم که مساجد با هزینه های گزاف ساخته می شوند اما آنچه در آنها به چشم نمی خورد فضای معنوی و نورانی در این مکان مقدس است، معنویتی ناشی از کاشیکاریهای زیبا، خطوط قرآنی و احادیث نبوی . • محمدرضا کارگر با بیان اینکه در معماریهای امروزی باید تلاش کرد تا به بلوغ دست یافته و تشخیص دهیم که چرا امروزه نسبت به معماری سنتی، اصیل و بومی خود کوتاهی و کم توجهی کرده ایم، زیرا هنوز دستمایه هایی از معماریهای گذشته را داریم، گفت: باید معماری گذشته و معماری مدرن را تلفیق کرد تا دوگانگیهای موجود در معماریهای امروز از بین برود. • مساجد نقش مهمی در ارتقاء و تعمیق فرهنگ اجتماعی دارند رئیس سازمان تبلیغات اسلامی استان چهارمحال و بختیاری با اشاره به اینکه مساجد هیچگاه کارکرد اجتماعی و دینی خود را از دست نخواهند داد، بلکه همواره نقش مؤثری در گسترش و ارتقاء سطح اجتماعی جامعه دارند، یادآور شد: مسجد به عنوان پایگاه مهم و اساسی در فرهنگ دینی و اجتماعی از دیرباز در بسط و گسترش مسائل اجتماعی جامعه سازنده بوده و در رفع مشکلات مردم بسیار تأثیرگذار بوده است . • حجت الاسلام سید جعفر مرتضوی رئیس سازمان تبلیغات اسلامی استان چهار محال و بختیاری در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اینکه اسلام به مسجد نگاهی ویژه دارد، تصریح کرد: در صدر اسلام و در روزهای آغازین هجرت به مدینه منوره، پیامبر اکرم (ص) اقدام به ساخت این بنای مقدس کرد و مسجد به عنوان پایگاه و محل تجمع مردم، ساماندهی سیاستهای جامعه در آن زمان، مورد توجه قرار گرفت و در پی آن تصمیمات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و دینی مردم در مسجد صورت می گرفت و در واقع مسجد به عنوان محور حرکتهای فرهنگی، اجتماعی و دینی آن دوران محسوب می شد. پس نقش اجتماعی مساجد در این خصوص جایگاه والایی است . رئیس سازمان تبلیغات اسلامی استان چهارمحال و بختیاری افزود: امروزه مسجد جایگاه خود را نیز حفظ کرده و رمز ماندگاری مساجد با بعدی اجتماعی و دینی بر اساس حضور و وجود روحانیون شکل می گیرد. مساجد نه تنها به عنوان پایگاههایی برای عبادت و شکرگزاری خالق هستی کارآیی دارند، بلکه در بسط و گسترش مسائل اجتماعی جامعه نیز سازنده بوده و در رفع مشکلات مردم حائز اهمیت به شمار می روند. وی اظهار داشت: مساجد به عنوان نهادهای دینی و اجتماعی در ارتقاء آگاهیهای عمومی و اطلاع رسانی به مردم نقشی اساسی بر عهده دارند، بنابراین عملکرد مناسب آنها در رشد فرهنگی و معنوی اقشار مختلف جامعه بسیار تأثیرگذار خواهد بود و مردم در حضور امام خود مسائل و مشکلات مربوط به خود و همچنین مشکلات مربوط به جامعه را حل میکردند وی به نقش اجتماعی مساجد در زمان انقلاب اشاره کرد و گفت: فعالیتهای دینی، علمی و فرهنگی و به ویژه اجتماعی که در مساجد در زمان • انقلاب اسلامی انجام شد، نه تنها در حدوث انقلاب اسلامی ایران نقش اساسی را ایفا می کرد بلکه در ماندگاری و بقای آن نیز بسیار تأثیرگذار بوده است. وی در ادامه افزود: مسجد در فرهنگ شیعه، پایگاهی است که نه تنها کارکرد دینی دارد بلکه کارکرد اجتماعی آن از دید پیامبر(ص) از نگاه دینی نیز مهم تر است زیرا اگر یک جامعه سالم و اسلامی داشته باشیم دیگر در آن جامعه کمبودی را احساس نخواهیم کرد. در زمان دفاع مقدس نیز شاهد این مسئله بودیم، اگر مساجد نبودند اجتماعات مسلمانان نیز وجود نداشت • توجه به بهداشت مساجد ضرورتی انکارناپذیر است رئیس سازمان تبلیغات اسلامی استان ایلام، رعایت بهداشت مساجد را یک تکلیف الهی خواند و اظهار داشت: وظیفه هر انسان متدین است که به امر نظافت مساجد اهمیت دهد، مسجد پایگاهی معنوی و عبادی است که باید از هر مکانی زیباتر و تمیزتر باشد . • حجت الاسلام شریفی راد رئیس سازمان تبلیغات اسلامی استان ایلام در گفتگو با خبرنگار مهر در رابطه با اهمیت دهه غبارروبی مساجد، اظهار داشت: با توجه به اینکه مساجد مکان های معنوی و انسان سازی در جامعه اسلامی هستند باید از هر گونه آلودگی به دور باشند و همچنین در احکام اسلام هم وجود دارد، که اگر مسلمانی در حال خواندن نماز باشد و متوجه شود که گوشه ای از مسجد نجس است، موظف است که نماز را قطع کند و طهارت مسجد را به عهده بگیرد و این روایت بهترین نشان دهنده اهمیت پاکیزگی در مسجد است . • رئیس سازمان تبلیغات اسلامی ایلام اظهار داشت: البته باید این نکته را در نظر داشت که تمیز کردن مساجد نباید محدود به این ده روز آخر شعبان باشد ولیکن این هفته یک حرکت نمادین است برای اینکه ما با آمادگی کامل به استقبال ماهی برویم که درآن تمام اعمال انسان عبادت محسوب می شود. در دهه بهداشت مسجد، هیات امنا مساجد و همچنین نماز گذاران با شوق ویژه ای به این مهم می پردازند. • وی با هماهنگ خواندن بهداشت در مساجد از سوی عوامل مسجد اظهار داشت: در رابطه با پاکیزگی مسجد باید این هماهنگی بین سازمان تبلیغات اسلامی و نیز هیات امنای مساجد صورت گیرد و بعد از آن به مردم ابلاغ شود. همان طور که ما شوق مردم را برای بهداشت همواره شاهد هستیم. در این خصوص ما باید طوری برنامه ریزی کنیم که دهه نکوداشت مسجد بین مردم نهادینه شود و در واقع فرهنگ سازی به عهده مسجد است. • حجت الاسلام شریفی راد افزود: طبیعتا مساجد در طول سال نیازمند به غبار روبی دارند و نباید کوتاهی شود مشارکت جدی مردم در این زمینه قطعا خیلی تاثیر گذار است.و البته باعث تاسف است اگر ما در زمینه بهداشت مساجد کوتاهی کنیم و به این وظیفه الهی عمل نکنیم و طوری رفتار کنیم که باعث خوشحالی دشمنان اسلام شویم. • وی گفت:مساجد باید با مکان های دیگر تفاوت داشته باشد از هر جنبه ای که می نگریم مسجد باید در سطح عالی قرار داشته باشد در ضمن مسجد باید از لحاظ مادی و معنوی جاذبه داشته باشد و این زینت معنای عام دارد ما باید روندی را مشخص کنیم که طی آن تشکیلاتی را در خصوص بهداشت مساجد داشته باشیم. • ساخت مسجد با بهره گیری از معماری سنتی رو به فراموشی است رئیس سازمان تبلیغات اسلامی استان کهکیلویه و بویراحمد با اشاره به اینکه طی چند دهه اخیر کمتر از معماریهای سنتی در مساجد استفاده می شود، اظهار داشت: معماریهای سنتی با سبک و سیاق معنوی عامل مؤثری برای جذب و جلب مردم به مساجد، این مکان مقدس است که به نظر می رسد ساخت مسجد با بهره گیری از معماری سنتی و فضای معنوی، رو به فراموشی است . • حجت الاسلام موسوی اطهر رئیس سازمان تبلیغات اسلامی استان کهکیلویه و بویراحمد در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اینکه در معماری سنتی به کیفیت بنای مساجد و ساختمان آن توجه ویژه ای می شود، اظهار داشت: معماری سنتی یکی از عوامل جذب، جلب و مشارکت عمومی به شمار می رفت. • وی به مساجد معتبر و زیبا اشاره کرد و گفت: در ایران مساجدی با معماری بسیار زیبا و عالی وجود دارد که با گذشت چندین دهه از بنای آنها به علت جذابیت و زیبایی مردم از آنها دیدن می کنند، زیرا در معماری آنها دوری از تجمل، تزئینات ظاهری و معنویت عمیق به چشم می خورد. • حجت الاسلام موسوی اطهر با اشاره به وجود مساجد موجود در زمان حضرت محمد (ص) تصریح کرد: در آن دوره اصل را بر بنای سادگی مساجد گذاشتند و به دنبال تشریفات و تزئینات ظاهری که اینک در مساجد دیده می شود، نبودند به همین سبب مساجد از رونق و جذب بیشتری برخوردار بود. • رئیس سازمان تبلیغات اسلامی استان کهکیلویه و بویراحمد با بیان اینکه اسلام با تجمل در حد معقول مخالفتی ندارد، اما اگر از تزئینات اهل دنیا استفاده شود مخالف با ارزشهای اسلام است، افزود: مساجد در گذشته از کاشیکاریهای زیبا، آیات قرآنی، روایات، احادیث، اسامی ائمه برخوردار بودند که بستری مناسب برای ایجاد فضایی معنوی و جذب مردم را فراهم می آوردند. اما امروزه مساجد هیچ نشانی از معماری گذشته و سنتی ندارند و به نظر می رسد به کارگیری معماری سنتی در مساجد رو به فراموشی است . • وی افزود: اگر در بنای مساجد تغییر و تحول ایجاد شود و از معماریهای خاص گذشته بهره گرفته شود، شاهد جذب و جلب مردم به سوی مساجد خواهیم بود . در این راستا می توان با کاشیکاریهای جدیدتر، نوشتن و حک کردن آیات قرآنی مربوط به مسجد، احادیث و روایاتی در این زمینه به کیفیت آنها کمک کرد. • حجت الاسلام موسی اطهر این اقدام را نه تنها زمینه ای برای جذب مردم به مسجد توصیف کرد، بلکه این فعالیتها را تبلیغات وسیع و گسترده ای در خصوص قرآن و آیات آن عنوان کرد. • مسجد نمادی از ارزشهای اسلامی در برابر هجوم فرهنگهای بیگانه است خبرگزاری مهر - گروه دین و اندیشه: توجه به ارزشهای اسلامی، برپا داشتن نمازهای یومیه، جمعه و اعیاد مذهبی در مساجد نمادی از مقاومت ارزشهای اسلامی مردم در مقابل هجوم فرهنگهای بیگانه است . • به گزارش خبرگزاری مهر، مساجد در اسلام و نیز کشورهای اسلامی از جایگاه خاصی برخوردارهستند . در ترکیه نیز از قدیم‌ الایام همواره مسجد اهمیت بسیاری داشته است، بعد از تأسیس جمهوریت ترکیه از مساجد فقط برای عبادت استفاده می ‌شود. • البته طی دو دهه اخیر، فعالیتهای مساجد رو به رشد بوده است و مردم نسبت به سالهای قبل بیشتر به مساجد روی آورده‌ اند. • مناره‌های عمدتا سفید رنگ مساجد در کشور ترکیه، نماد هر آبادی هستند و در هر جایی که اثری از تجمع انسانی باشد، مناره یا مناره‌ های مساجد بلندتر از هر بنایی شکوه معنویت و ایمان را جلوه‌ گر می ‌کنند. گلبانگ اذان که روزانه پنج وقت از بلندگوهای این مناره‌ ها به گوش می‌رسد، مردم را به فرارسیدن هنگام فریضه نماز بشارت می ‌دهد. • مسجد ایاصوفیه • در ترکیه مسجد، جامع نامیده می ‌شود و آن هم از کلمه جامع که در عربی و فارسی قدیم به مسجد اطلاق می‌ شده است. ترک ‌ها واژه مسجد را به سجده ‌گاه و در گویش عام به نما زخانه اطلاق می ‌کنند. مساجد در ترکیه دارای الگوی معماری خاص بوده و معمولا صرف نظر از بزرگی و کوچکی و مقام و موقعیت، از این الگوی کلی پیروی می‌ کنند و این الگو در یک نگاه مسجد بودن آن را از فاصله دور مشخص می ‌کند. علاوه بر مساجد تاریخی استانبول و برخی شهرهای دیگر و نیز مساجد بزرگی که در جای جای ترکیه با سبک معماری خاص دوره عثمانی بنا شده ‌اند، هزاران مسجد کوچک و بزرگ دیگر نیز که در نمای کلی از الگوی معماری مذکور پیروی می‌ کنند، در مناطق مختلف این کشور دیده می ‌شوند. به نوشته روزنامه وطن ترکیه، تعداد نمازگزاران در مساجد این کشور در نمازهای ظهر و عصر بیش از دو و نیم میلیون، در نمازهای جمعه افزون بر 1میلیون و در نمازهای اعیاد فطر و قربان بیش از 19میلیون نفر است. • همچنین در دو عید قربان و فطر، روز میلاد رسول، روز معراج، روز برائت و شب قدر، مساجد ترکیه پر می ‌شوند . • بر اساس آمار مؤسسه دیانت دولت ترکیه، امروزه در این کشور 75491 مسجد وابسته به همین مؤسسه وجود دارد. طبق آمار دیانت ترکیه، کارکنان مساجد (امام جماعت، واعظ، خطیب) جمعاً 74368 نفر هستند. • از دید آگاهان، توجه به ارزشهای اسلامی، برپا داشتن نمازهای یومیه، جمعه و اعیاد مذهبی در مساجد نمادی از مقاومت ارزشهای اسلامی مردم در مقابل هجوم فرهنگ غربی است در حال حاضر در سطح ترکیه 76هزار و 445 مسجد فعالیت دارد و 1420 مسجد دیگر نیز در حال ساخت است اهمیت فضای خالی در هنرمعماری اسلامی • اهمیت فضای خالی در هنرمعماری اسلامی • یكی از پیامد های ارتباط نزدیك و عمیق میان اصول معنوی و متافیزیكی اسلام و هنر اسلامی در تمام جنبه های آن،و یكی از نتایج اصل متافیزیكی ” توحید“،اهمیت معنوی فضای خالی است.كاربرد فضای خالی در هنر اسلامی یكی از مهم ترین ثمرات مستقیم اصل متافیزیكی توحید در هنر است(كه البته تنها نتیجه این اصل هم نیست)،چون تقریبآ تمام جنبه های مختلف هنر اسلامی،به نحوی از انحاء با اصل و شاخه های آن در جهان كثرت ارتباط دارد. • اصل توحید به صراحت در كلمه شهادت،یعنی لااله الا الله متجلی است.این اصل یكی از عمیق ترین قواعد رمزی متافیزیكی است و واجد جنبه ها و سطوح معنایی متفاوتی است، كه در اینجا به طور مستقیم با دوتای آنها سر و كار داریم.اولین آنها تأكید بر سرشت گذرا و غیر اصیل ما سوی الله،یعنی كل نظام خلقت است كه در این میان،عالم ماده از سایر عوالم ناپایدارتر است.دومین آنها بر«غیریت» حقیقت مطلق تأكید می كند، و به عبارت دیگر، بر این حقیقت كه خداوند كاملآ ورای تمام آن چیز هایی قرار دارد كه ذهن و حواس عادی به عنوان واقعیت،به مفهوم رایج كلمه،می شناسد و این با كلمه « اله» كه خداوند كاملآ ورای تمام آن چیز هایی قرار دارد كه ذهن و حواس عادی به عنوان واقعیت، به مفهوم رایج كلمه،می شناسد و این با كلمه « اله»در قاعده فوق متناظر است.طبق تعبیر اول، اگر پروردگار را « جوهر غایی‌» یا « وجوب ناب» فرض كنیم ، و به یاد داشته باشیم كه در اصطلاح متافیزیك اسلامی، این امكان هست كه « وجود » را « شئ » بنامیم، لاجرم جنبه ای از نیستی یا خلأ وجود دارد كه در طبیعت كل نظام خلقت نهفته است و پیامد مستقیم این حقیقت است كه،علی الاطلاق، فقط خداوند واقعی است.طبق تعبیر دوم، اگر اشیا را به مفهوم متداول تلقی كنیم، آنگاه خلأ، یعنی آنچه از اشیا تهی است، یه صورت اثر و پژواك حضور خداوند در نظام هستی جلوه می كند، زیرا از طریق نفی « اشیا » در واقع به آنچه ورای همه چیزهاست اشره دارد.بنابرابن فضای خالی مظهر تنزه • و تعالی پروردگار و حضور او در تمام اشیا است. این اصل اساسی متافیزیكی كه بر پایه « شهادت » بتا شده، و نیز امتناع اسلام از اینكه منظر خود را بر مفهوم خدا ـ انسان، مبتنی سازدـامتناعی كه خود با تأكید اسلام بر وحدت همخوانی دارد ـ عمیقآ بر نقش مهمی دلالت می كنند كه فضای خالی (خلأ) در هنر اسلامی ایفا می كند و اهمیت معنوی آن را در مقام نمادی قدرتمند در هنر و معماری توضیح می دهند. • هنر اسلامی همواره در پی آن بوده است تا فضایی بیافریند كه در آن بر سرشت موقت و گذرای اشیای مادی تأكید شود و تهی بودن اشیا مورد توجه قرار گیرد.اما اگر قرار بود اشیا به كلی غیر واقعی و مطلقآ هیچ باشند، در آن صورت اصولآ شئ وجود پیدا نمی كرد و هنری نبود كه در مودر آن بحث شود.اما واقعیت امر در تمامیت خود در بر دارنده جنبه وهمی اشیاء، اشیاء به مثابه بازتاب ها و مظاهر مثبت مراتب عالی تر هستی، و نیز خود حقیقت مطلق است.باید به هر دو این جنبه ها تأكید شود.یكی با فضای خالی متناظر است، دیگری با ماده ، فرم، رنگ و ... « مثبت » كه در اثر هنری به كار می آید. این دو در كنار یكدیگر تجسم بخش هستی كامل هر شئ ، زاینده عدم واقعیت آن و مبین واقعیت ذاتی آن در مقام مظهری مثبت و كلیتی هماهنگ هستند.كنار هم قرار گرفتن این دو جنبه را به روشنی می توان در نقوش اسلیمی كه مشخصه هنر اسلامی است مشاهده كرد، كه در آن، فضای منفی و « فرم » مثبت به طور برابر نقشی اساسی دارند.نقوش اسلیمی این امكان را برای فضای خالی فراهم می آورد كه به قلب ماده نفوذ كند، تیرگی را از آن بزداید و آن را در برابر « نور الهی » شفاف سازد و به روح اجازه می دهد تا تنفس كند و بسط یابد. • نقش اسلیمی به همین ترتیب، از طریق بسط و تكرار فرم هایی كه با فشای خالی در هم آمیخته است، از ثابت ماندن نگاه در یك نقطه و محصور شدن ذهن در انواع خاص انجماد و تبلور ماده جلوگیری می كند و به چشم و ذهن آزادی عمل می بخشد. البته ایت استنكاف از یكی دانستن هر گونه فرم محسوس با الوهیت،حتی به صورتی نمادین،همان قدر در اصرار اسلام بر وحدت والهی ریشه دارد كه فقدان شمایلی كه بتواند نماد خداـانسان یا تجسد الوهیت قرار گیرد، چنان كه در سایر سنتها یافت می شود. از آنجا كه در اسلام ایماژی قدسی به تعبیری كه در مسیحیت هست موجود نیست، انسان یا تجسد الوهیت قرار گیرد، چنان كه در سایر سنتها یافت می شود.از آنجا كه در اسلام ایماژی قدسی به تعبیری كه در مسیحیت هست موجود نیست، انسان به هیچ وجه با یكی دانستن خود با ایماژ خدا- انسان چنین نمود ظاهری پیدا نمی كند.نقش كردن چهره « انسان كامل » كه نزدیك ترین تصور در اسلام به تصور خدا- انسان در ادیان دیگر است ، همچون تصویر كردن الوهیت منع شده است.بنابر این انسان باید ذهن خود را درون خویش متمركز كند و آرامش باطنی داشته باشد، زیرا فقط از طریق این آرامش درونی و تفكر می تواند نسبت به پروردگار آگاهی پیدا كند. • پرهیز از شمایل در اسلام كه امكان تجسم حضور الهی را در تصویر یا شمایل منتفی می سازد، عامل مهمی در تشدید اهمیت معنوی فضای خالی در ذهن مسلمانان است. فضای خالی از این طریق و نیز به واسطه اصل متا فیزیكی • توحید به عنصری قدسی در هنر اسلامی بدل شده است.پروردگار و تجلیات او با هیچ مكان، زمان یا شئ خاص یكسان پنداشته نمی شود.لذا حضور او فراگیر است، همانطور كه در قرآن می فرماید: « پس به هر طرف رو كنید، به سوی خدا رو آورده اید. »( بقره‌، 115).بنابراین تهی بودن در هنر مترادف نجلی امر قدسی می شود.مسجد، چه بنای ساده ای مربوط به دوران قدیم همچون مسجد دامغان باشد، یا مسجد ویران شده دماوند ، یا مساجد پر زینتی چون مساجد شهر های فاس ، اصفهان، مشهد یا لاهور، به واسطه تهی بودنش حس « حضور الهی » را القا می كند. همانطور كه پیشتر توضیح داده شد، این امر در مورد نوع اول مساجد از طریق غیاب شكل ها و رنگ های مختلف، و در مورد دوم از طریق طرح های هندسی و گل و گیاه، استفاده از رنگهای مختلف ، و در مورد دوم از طریق طرح های هندسی و گل و گیاه، استفاده از رنگها،بكارگیری انواع نقوش اسلیمی ، و نیز به مدد خوشنویسی تحقق یافته است.در مورد خوشنویسی باید گفت كه نقوش منفی تقریبآ به اندازه نقوش مثبت واجد اهمیت هستند و این مسئله چه در خط كوفی و چه در خط شكسته به خوبی متجلی است. بسیاری از شیوه های خوشنویسی همان قدر كه به دلیل سبك و سیاق هود خط مشهورند، به واسطه نقوش ناشی از فضا های خالی اشتهار دارند.نمونه هایی از این استفاده مثبت از فضای خالی در نقوش و خوشنویسی در آثار هنری مختلف از طرح های مناره های سلجوقی در ایران گرفته تا پنجره های كاخ خای مراكش به وفور دیده می شود. • می توان گفت از طریق خوشنویسی و نیز نقش های اسلیمی و هندسی، نوعی آگاهی نسبت به ارتباط میان فضای خالی و حضور الهی در هنر اسلامی حاصل می آید كه با نگرش معنوی نسبت به « فقر » ارتباطی نزدیك دارد.تمامی هنر های اسلامی كه هنر ایرانی دارای برجسته ترین نمونه های آن است، حتی از طریق اشیاء مادی مؤید این آیه قرآن است كه : « خدا غنی و بی نیاز است و شما فقیر و نیازمندید »(محمد، 38‌). حتی هنر پر زرق و برق ایران عصر صفوی یا آندلس (اسپانیای كنونی) عصر بنی امیه هم می تواند بیانگر این « فقر » باشد و به این اصل وفادار بماند كه فضای خالی نماد امر قدسی و دروازه ای است كه حضور الهی از طریق آن به نظام مادی كه محیط بر انسان در سفر زمینی اوست، داخل می شود. • به این ترتیب فضای خالی اثر محدود كننده فضای كیهانی بر انسان را حذف می كند،چون هروقت و هر جا حجاب جسم برداشته می شود،نورالهی به درون می تابد. بودن در اتاقی فاقد هرگونه اثاه،نشستن بر فرشی با طرحی سنتی كه با نقش هاس اسلیمی و شكل های استیلیزه بافته شده است، حضور در مسجدی كه از ظریق سادگی یا تزییناتش كه آن هم بر پایه اهمیت فضای خالی و خلأ بنا شده و تجسم بخش كثرت در وحدن اس و مترادف با كسب تجربه ای معنوی نسبت به فضای خالی به مدد هنر است و این تجربه به نوعی بسط(« انشراح») راه می برد كه اثر قبض كیهانی بر جان انسان را زایل می كند و انسان را در برابر پروردگار قرار می دهد و او را از حضور فراگیر پروردگار آگاه می سازد. • اهمیت مثبت فضای خالی را در ضمن باید در نقشی دید كه فضا در معماری و شهرسازی ایفا می كند.در معماری غربی ادوار مختلف، چه دوره كلاسیك،قرون وسطا یا عصر حاضر ، فضا با شكل مثبتی چون شاختمان با مجسمه تعریف می شود، شئ است كه فضای اطراف خود را تعریف می كند و به این فضا معنا و هدف خاصش را می بخشد. در معماری اسلامی، ،فضا حسی منفی دارد.فضا نه با شئ مثبت ، بلكه با عدم حضور جسمانیت یا مادیت تعریف می شود.این هم جنبه ای دیگر از فضای خالی، یا به بیان بهتر، « فضای منفی » است.ارتباط نزدیكی كه بین هنر و كیهان شناسی سنتی وجود دارد به ما امكان می دهد تا این برداشت از فضا در هنر و معماری اسلامی را با توسل به تعریف فضا در آثار محققان مسلمان در مورد كیهان ونجوم بهتر درك كنیم. • در بیشتر مكاتب كیهان شناسی اسلامی، بالاترین فلك فضای زیر خود را تعریف می كند و لذا « آنچه فضا را محدود و تعریف می كند» ( محدّد) نامیده می شود.فضای كیهانی در نسبت با سطح داخلی دورترین فلك تعریف می شود، نه در نسبت با هر شئ مثبتی چون زمین یا سیارات دیگر. تو گویی فضا از فضای مادی خلقت بریده شده و بیشتر در ارتباط با سطحی كه محیط بر آن است درك می شود تا شئ كه محاز در آن است.البته فضا تعلریف كیهان شناختی دیگر هم دارد و نویسندگان مسلمان در تعریف فضا اتفاق نظر ندارند. اما دیدگاهی كه به آن اشاره شد بیش از بقیه مورد توافق است و دقیقآ همین دیدگاه است كه موارد متناظر و كاربردش را در هنر پیدا می كند. • فضا در معماری و شهرسازی اسلامی دقیقآ به همان ضیوه فوق در نسبت با سطوح داخلی فرم های محیط بر آن تعریف می شود، و نه در نسبت با شئ مثبت محسوس.فضا فی نفسه منفی است و با نماد معنوی فضای خالی مستقیمآ مرتبط است.دیوار های داخلی باغ است كه فضای داخلی باغ ایرانی را تعریف می كند،نه هیچ شئ یا عمارت یا حوضی كه در وسط آن قرار گرفته باشد.به همین ترتیب، در شهر های سنتی،دیوار های ساختار های اطراف است كه فضای بازار را شكل می دهد.در عبور از گذر های باریك این بازار،فضا كه مترادف با غیاب جسمانیت است و در نتیجه با فضای خالی یكسان به نظر می رسد،همچون مسیری است كه در تراكم فرم های مادی گشوده شده است تا روح بتواند در جهانی كه بدون آن گذر های باریك خفقان آور می شود تنفس كند.اهمیت ویژه گسترش این فضای منفی كه اغلب در صحن مسجد كه فضای باریك تر بازار یا خیابان به آن ختم می شود و همچون در حیاط خانه های شخصی كه خیابان ها و فضا های باریك به انها منتهی میگردند اتفاق می افتد، از اینجا ناشی می شود. آنكه حس فضا را در خیابان های شهر فاس یا بازار اصفهان تجربه كرده باشد، با منتهی شدن ناگهانی این فضا به صحن وسیع یك مسجد، خانه یا میدانی كه به شكل سنتی احداث شده، یه طور بیواسطه شادی و انبساطی در خود احساس می كند.برای فرد مسلمان این احساس همواره با تشدید آگاهی نسبت به حضور الهی همراه است كه این امر همیشه نشاط آفرین است.تصادفی نیست كه واژه « انبساط »در زبان عربی و فارسی هم به معنای گشایش و هم به مفهوم نشاط است،و اینكه تشدید ایمان و تجربه معنوی در اسلام، به تعبیر قرآن، با انبساط سینه یا « انشراح الصدر » همراه است.معماران و طراحان شهری مسلمان كه كار خود را بر معنای مثبت فضای خالی در تفكر دینی اسلامی مبتنی می ساختند،با به كارگیری ماهرانه فضای منفی می توانستند فضایی خلق كنند كه در آن صرف غیاب جسمانیت یا به درونگرایی و تفكر منتهی می شد،كه نمونه آن را در بنای باغهای ایرانی شاهد هستیم، یا به انبساط و نشاطی روحانی می انجامید كه در فضاهای مساجد بزرگ مشرف به فضای بسته و منفی بازار و خیابان های شهر های سنتی اسلامی احساس می كنیم. بنابراین فضای خالی، چه در هنر و چه در معماری اسلامی، از طریق شفاف كردن ماده و آشكاركردن سرشت فانی آن، و در عین حال در آمیختن حضور الهی با اشكال مادی،نقشی مثبت ایفا می كند.چون در اسلام الوهیت هرگز تنزل یا تجلی مادی یا تجسد در قالب خاصی پیدا نكرده است، در ذهن مسلمانان همواره مطلق و نامحدود باقی مانده است.در نتیجه، در عین حال كه به خودی خود كمال و غنای تام تمام است،در نظر مردمی كه در جهان مادی زندگی می كنند به صورت واقعیتی چنان متعالی و منزه و ورای امر مادی جلوه می كند كه حضور او رادر این جهان فقط به مدد فضای خالی می توان حس كرد.بنابراین بكارگیری فضای خالی در هنر اسلامی،در كنار استفاده از سمبولیسم هندسی و دیگر اشكال تمثیل پردازی انتزاعی،به یگانه ابزار نشان دادن وحدت از طریق هنر و معماری بدل گردید،وحدتی كه در همه جا حضور دارد و در عین حال ورای همه چیز است.هنر اسلامی با بكارگیری فضای خالی در هنر های تجسمی،كه بی شباهت به استفاده از سكوت در موسیقی و شعر نیست،محملی شد برای بیان آن معنویتیكه در یطن اسلام جای دارد،وحدتی كه سرآغاز و غایت القصوای ایمان است، چنانچه استاد تصوف محمود شبستری سروده است: یكی بین و یكی گوی و یكی دان بدین ختم آمد اصل و فرع ایمان « گلشن راز» بررسی تكنیك ساخت مسجد جامع اصفهان برای اولین بار و با استفاده از روش پلیگونال انجام شد بررسی تكنیك ساخت و آسیب‌های وارده بر مسجد جامع اصفهان • كارشناسان ایتالیایی برای شناسایی تكنیك ساخت، ملات به كار رفته و آسیب‌های احتمالی موجود در سازه مسجد جامع اصفهان، این مسجد را مورد بررسی‌های پلیگونال قرار دادند. بررسی‌های پلیگونال روشی ویژه است كه در آن متخصصان با استفاده از پرتوهای الكترونیكی و لیزری می‌توانند تصویری كامل و جامع از پشت و درون یك سازه داشته باشندفریبا سعیدی»، كارشناس باستان‌شناسی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان اصفهان در مورد این بررسی‌ها گفت: «با توجه به این كه مسجد جامع اصفهان از نظر معماری و نحوه ساخت، سازه‌ای بسیار پیشرفته و منحصر به فرد محسوب می‌شود و از اوایل اسلام تا دوران صفویه و حتی قاجاریه با تغییرات مختلفی مواجه شده است، متخصصان ایتالیایی در بخش‌های غربی و ایوان استاد، بررسی‌های پلیگونال را انجام دادند وی با اشاره به این كه این بررسی‌ها برای اولین بار در كشور انجام می‌شود، گفت: «با مشخص شدن نتایج این بررسی‌ها تا چند ماه دیگر، ایتالیایی‌ها بدون هیچ تخریبی متوجه خواهند شد كه این سازه در هر بخش چگونه ساخته شده و از چه ملات و ابزاری در ساخت آن استفاده شده است» كارشناسان ایتالیایی از سال‌های قبل از انقلاب، بررسی‌ها و كاوش‌های باستان‌شناسی را با همكاری كارشناسان ایرانی آغاز كرده‌اند. هم اكنون نیز گروهی متشكل از متخصصان • ایرانی و ایتالیایی، بررسی‌های باستان‌شناسی را در این مسجد انجام می‌دهند. سعیدی در مورد این كه آیا با انجام مطالعات پلیگونال می‌توان آسیب‌های وارد شده به سازه را نیز روشن كرد، گفت: «در انجام مطالعات پلیگونال متوجه خواهیم شد درون سازه مسجد با چه آسیب‌های احتمالی مواجه شده است و بخش‌های مختلف سازه مسجد از لحاظ آسیب‌شناسی چه وضعیتی دارند.» مسجد جامع عتیق اصفهان از جمله قدیمی‌ترین و مهم‌ترین مساجد كشور است كه ایران قصد دارد آن را در فهرست میراث جهانی یونسكو به ثبت برساند. این بنا به علت داشتن بقایای معماری از دوره‌های مختلف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. • ساروج در گذر زمان • ساروج یكی از مصالح قدیمی مصرف شده در ایران و بعضی كشورهای كنار خلیج فارس می‌باشد كه تاریخ شروع كاربرد دقیق آن را نمی‌توان حدس زد ولی نمونه‌هایی 700 ساله از ساروج هم‌اكنون در نقاط مختلف ایران یافت می‌شوند. از كشورهای دیگری كه ردپایی از ساروج در آن یافتیم و در دانشگاههای آن نیز، به ساروج به عنوان یك ملات نگریسته می‌شود، كشور عمان می‌باشد كه در دانشگاه «سلطان قابوس» ، حتی مقاله‌هایی نیز در این زمینه ارائه گردیده است. آخرین باری كه در ایران از ساروج استفاده شده حدود هشتاد سال قبل و در ابتدای دوره پهلوی بوده كه از این تاریخ به بعد این ملات كلا به فراموشی سپرده شده و از صحنه معماری ایران حذف گردیده است و فقط در كتب مصالح به آن اشاره شده‌است. • كاربردهای ساروج : o ساروج با توجه به خاصیت اصلی آن یعنی نفوذپذیری بسیار اندك به عنوان روكش در سازه‌هایی كه در تماس مستقیم با آب بوده‌اند مانند آب‌انبارها ، حوضها ، حمامها و … مورد استفاده قرار گرفته است • ساروج با توجه به نحوه اجرای آن از سطحی بسیار بسیار صاف و براق رخورداراست كه این ظاهر ساروج ، باعث استفاده از آن در امر تزئینات ساختمان گردیده • مواد تشكیل دهنده ساروج : • بدنه اصلی ساروج از تركیب آهك با سیلیس فعال شكل می‌گیرد. نكته مهم در اینجا فعال بودن سیلیس می‌باشد كه به سیلیس آمورف یا بی‌شكل معروف است چرا كه ساختمان آن بلوری نمی‌باشد. در گذشته برای تامین سیلیس از خاكستری كه در محل با سوزاندن فضولات حیوانی حاصل می‌شد استفاده می‌كردند كه امروزه می‌توان از جایگزینهایی مانند سیلكافوم (میكروسیلیس) استفاده كرد. یكی از معایب اصلی ساروج خاصیت كاهش حجم آن می‌باشد كه با توجه به كاربرد ساروج در امر پوشش ، این خاصیت باعث ترك خوردگی در سطح و در نتیجه ایجاد اختلال در نقش اصلی آن یعنی نفوذناپذیر كردن سطح می‌شود. برای كاهش اثرات این خاصیت مخرب، در گذشته از الیاف طبیعی كه شامل الیاف گیاهی مانند لوئی كه از نوعی نی بدست می‌آمده و همچنین الیاف حیوانی مانند پشم بز و شتر و یا گاهی موی سر انسان ، استفاده می‌شده است. امروزه می‌توان از الیاف مصنوعی مانند الیاف پلیمری ، فلزی و یا شیشه‌ای بجای الیاف مصنوعی استفاده كرد. در بعضی مواقع كه مواد اصلی تشكیل دهنده ساروج كمیاب بوده و یاگاهی برای بدست آوردن ساروجهایی با خاصیتهای مختلف از ماسه ریز دانه استفاده می‌شده است ولی این ماسه كارآیی ملات را پایین می‌آورده كه برای جبران آن از خاك رس استفاده می‌شده است

:: امتیاز: نتیجه : 0 امتیاز توسط 0 نفر مجموع امتیاز : 0

:: بازدید : 69
:: ارسال شده در: آرشیو کل , معماری و شهر سازی ,
:: مطالب مرتبط: خبر فوری , پست ویژه , دانلود رایگان کتاب نویفرت ۲۰۱۴ PDF دانلود رایگان کتاب نویفرت ۲۰۱۴ – کتاب نویفرت (Neufert) یکی از مراجع , چگونه از هک شدن سیستم جلوگیری کنیم؟ , آشنایی با رشته معماری داخلی به اعتقاد بعضی ها معماری مادر همه هنرهاست که تعاریف مختلفی از آن ارائه , نکاتی برای انتخاب رشته معماری!!! , شاخه های مختلف معماری کارشناسی ارشد معماری به 4بخش تقسیم میشه که هرکدوم از این بخشا خودشون دارای گر , مهندس معماری معرفی شغل، محیط کار، فعالیت های شغلی، شرح وظایف و ... مهندسی معماری برای شما است، اگر ... , معرفی رشته معماری , دانلود کنید: تصاویر پس زمینه ویندوز 10 با کیفیت 4K و Full HD , دستورات اتوکد همراه با مخفف آن , زیر گنبد کبود؛ تصاویری زیبا از سقف بناهای تاریخی ایران , فهرست موضوعات - علم و فن آوری - معماری و عمران , سخن اول.... مصالح دنیای خاص خود را دارند. با چگونگی قرار دادن آنها در کنار یکدیگر و نیز علائمی که از ط , محاسبه شیب زمین و شیب رمپ در این آموزش تصمیم دارم که نحوه محاسبه شیب زمین یا شیب رمپ را براتون توضیح , ورود به سیستم دانشگاه پیام نور https://reg.pnu.ac.ir/Forms/AuthenticateUser/main.htm برای دانشجویان عزیز دسترسی آسان لین , عکس های باور نکردنی از قبل و بعد ارایش مجموعه : آرایش صورت و زیبایی عکس های باور نکردنی از قبل و بعد , چگونه یک مرد ایرانی از هیچی به یک میلیاردر تبدیل شد مجموعه : مطالب جالب و خواندنی چگونه یک مرد ایرا , تصاویر زیبای هیئت‌ های قدیمی عزاداری , جملات و تصاویر عاشقانه ✔جـــــــــای دلـــــــم خـــــالـــــی✔ سَر بِہ زیر وُ ساڪِت وُ بـ ے בَس ,
:: برچسب‌ها: معماری مساجد ,
نویسنده
نویسنده : ali tavakkoli
تاریخ : [جمعه 23 مرداد 1394 ] [ 17:25]
تاریخ
ارسال نظر برای این مطلب

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:):(;):D;)):X:?:P:*=((:O@};-:B/:):S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟[حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی
آخرین مطالب ارسالی
خبر فوری تاریخ : دوشنبه 30 آذر 1394
پست ویژه تاریخ : چهارشنبه 22 مهر 1394
دانلود رایگان کتاب نویفرت ۲۰۱۴ PDF دانلود رایگان کتاب نویفرت ۲۰۱۴ – کتاب نویفرت (Neufert) یکی از مراجع تاریخ : چهارشنبه 06 بهمن 1395
پست فوری تاریخ : چهارشنبه 06 بهمن 1395
چگونه از هک شدن سیستم جلوگیری کنیم؟ تاریخ : چهارشنبه 22 دی 1395
Rozblog.com رز بلاگ - متفاوت ترين سرويس سایت ساز
user
progress عضو شويد

نام کاربری :
رمز عبور :

progress فراموشی رمز عبور؟

progress عضویت سریع
نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : *کد امنیتیبارگزاری مجدد
آمار مطالب آمار مطالب
کل مطالب کل مطالب : 930
کل نظرات کل نظرات : 4
آمار کاربران آمار کاربران
افراد آنلاین افراد آنلاین : 3
تعداد اعضا تعداد اعضا : 44

کاربران آنلاین کاربران آنلاین

آمار بازدید آمار بازدید
بازدید امروز بازدید امروز : 132
باردید دیروز باردید دیروز : 512
ورودی امروز گوگل ورودی امروز گوگل : 0
ورودی گوگل دیروز ورودی گوگل دیروز : 1
بازدید هفته بازدید هفته : 866
بازدید ماه بازدید ماه : 866
بازدید سال بازدید سال : 866
بازدید کلی بازدید کلی : 76,215

اطلاعات شما اطلاعات شما
آِ ی پیآِ ی پی : 54.81.71.219
مرورگر مرورگر :
سیستم عامل سیستم عامل :
RSS

Powered By
Rozblog.Com
Translate : RojPix.ir